Ludwig von Mises Ekonomia i polityka 4 Inflacja


Inflacja
Autor: Ludwig von Mises
yródło: Korespondent.pl
Tłumaczenie: Józef Emil
[Czwarty rozdział książki Ekonomia i Polityka, Rozważania Na Dziś i Jutro]
Jeśli podaż kawioru byłaby tak obfita jak ziemniaków, cena kawioru - to jest,
stosunek wymiany między kawiorem a pieniędzmi lub kawiorem a innymi towarami -
zmieniłby się znacznie. W tym wypadku, można by otrzymać kawior dużo mniejszym
kosztem niż jest wymagane dzisiaj. Podobnie, jeśli ilość pieniędzy jest powiększona,
siła kupna jednostki pieniądza zmniejsza się, i ilość towarów, które można otrzymać
za jednostkę tego pieniądza zmniejsza się także.
Kiedy w szesnastym wieku, amerykańskie zasoby złota i srebra odkryto i
eksploatowano, olbrzymią ilości wartościowych metali eksportowano do Europy.
Wskutek nabycia dużej ilości wartościowych metali zakupionych po niższej cenie,
zwiększono ilość pieniędzy i mimo, że były z czystego złota lub srebra, przy tej samej
wysokości ogólnej produkcji towarów i usług, rezultatem była ogólna tendencja w
kierunku wzrostu cen. W ten sam sposób, dzisiaj, kiedy rząd zwiększa ilość
papierowych pieniędzy, rezultatem tego jest to, że siła kupna jednostki pieniądza
zmniejsza siÄ™ i skutkiem tego wzrastajÄ… ceny. To nazywa siÄ™ inflacjÄ….
Niefortunnie, w Stanach Zjednoczonych, jak również w innych krajach,
niektórzy ludzie wolą przypisywać przyczynę inflacji nie zwiększeniu ilości pieniądza
ale raczej wzrostowi cen.
Jednakże nie było nigdy poważnego argumentu przeciwko ekonomicznej
interpretacji zależności między cenami i ilością pieniędzy i ich wymianą na towary,
produkty i usługi. W dzisiejszych uwarunkowaniach technologicznych nic nie jest
łatwiejsze niż wyprodukowanie kawałków papierów, na których pewne pieniężne znaki
sÄ… wydrukowane. W Stanach Zjednoczonych, gdzie wszystkie pieniÄ…dze papierowe sÄ…
tych samych rozmiarów, rządu nie kosztuje więcej wydrukowanie banknotu
tysiącdolarowego od wydrukowania banknotu jednodolarowego. To zwykła procedura
drukowania, która wymaga tej samej ilości papieru i farby drukarskiej.
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
W osiemnastym wieku, kiedy po raz pierwszy spróbowano wypuszczenie
banknotów i nadanie tym banknotom wartości jako środka płatniczego - to jest, prawo
honorowania w wymiennych transakcjach w ten sam sposób jak złote i srebrne
monety były honorowane - rządy i narody wierzyły, że bankierzy mieli pewną
tajemniczą wiedzę dającą im możliwość produkowania bogactwa z niczego. Kiedy
rządy w osiemnastym wieku były w finansowych kłopotach, uważano, że wszystko co
jest potrzebne to sprytny bankier na czele zarzÄ…du ich finansowych instytucji, by
pozbyć się wszystkich finansowych trudności.
Nie istnieje tajemnicza droga do rozwiązania finansowych problemów rządu;
jeśli potrzebuje pieniędzy, musi otrzymać pieniądze przez opodatkowanie obywateli
lub w pewnych sytuacjach przez pożyczenie ich od ludzi, którzy je posiadają. Ale wiele
rządów, możemy powiedzieć większość rządów, myśli, że istnieje inna metoda dla
otrzymania potrzebnych pieniędzy; po prostu (oszukańcza) metoda wydrukowania ich.
Jeśli rząd chce coś zrobić dobroczynnego - jeśli, na przykład, chce wybudować
szpital - drogą do znalezienia pieniędzy na ten projekt jest nałożenie podatków na
obywateli i zbudowanie szpitala z dochodu podatkowego. Zatem żadna specjalna
,,rewolucja cen" nie nastąpi, ponieważ kiedy rząd zbiera pieniądze na zbudowanie
szpitala, obywatele - płacąc podatki - są zmuszeni zredukować swoje wydatki.
Indywidualny płatnik podatkowy jest zmuszony ograniczyć swoje zapotrzebowania
albo inwestycje lub oszczędności. Rząd zjawia się na rynku jako kupujący, zastępuje
indywidualnego obywatela: obywatel kupuje mniej, ale rząd kupuje więcej. Rząd, ma
się rozumieć, nie zawsze kupuje te same towary, które obywatel byłby kupił; ale
średnio nie zdarza się, aby ceny wzrastały wskutek budowy przez rząd szpitala.
Wybrałem ten przykład szpitala specjalnie, ponieważ ludzie czasami mówią:
,,To robi różnice czy rząd używa swoje pieniądze (podatkowe lub pożyczone od
obywateli) dla dobrych lub złych potrzeb". Przyjmijmy, że rząd zawsze używa
pieniądze, które wydrukował dla zaspokojenia najlepszych potrzeb - potrzeb z którymi
my wszyscy siÄ™ zgadzamy. Nie chodzi o to na co pieniÄ…dz jest wydawany, ale w jaki
sposób rząd otrzymuje te pieniądze co przynoszą konsekwencje nazywane inflacją,
którą większość ludzi w świecie dzisiaj nie uważa za dobroczynną.
Na przykład, bez inflacji, rząd mógłby użyć pieniędzy podatkowych do
wynajęcia nowych pracowników lub podwyższenia wynagrodzeń już znajdujących się
w służbie rządowej. Zatem ci ludzie, których wynagrodzenia zostały podwyższone,
mogą kupować więcej. Kiedy rząd nakłada podatki na obywateli i używa te pieniądze
na zwiększenie wynagrodzeń rządowych pracowników, podatnicy muszą mniej
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
wydawać, ale rządowi pracownicy mają więcej do wydawania. Ceny ogólnie nie będą
wzrastały.
Ale jeśli rząd nie używa pieniędzy podatkowych dla tych celów, a używa świeżo
drukowane w ich miejsce, to znaczy, że będą ludzie, którzy teraz mają więcej
pieniędzy niż mieli przedtem. I skoro nie ma więcej towarów niż było poprzednio, ale
jest więcej pieniędzy na rynku - i skoro teraz jest więcej ludzi, którzy mogą kupić
więcej niż mogliby kupić wczoraj - będzie dodatkowy popyt na tą samą ilość towarów.
Zatem ceny będą miały tendencję zwyżkową. Tego nie da się uniknąć, bez względu na
co są używane te nowo emitowane pieniądze.
I co najważniejsze, że tendencja wzrostu cen rozwinie się stopniowo; nie jest
to ogólny ruch w górę co nazywano ,,poziomem cen". Metaforycznego (przenośnego)
wyrażenia jak ,,poziom cen" nie powinno się nigdy używać.
Kiedy ludzie mówią o ,,poziomie cen" mają na myśli obraz poziomu płynu,
który idzie w górę lub w dół zgodnie ze zwiększeniem lub zmniejszeniem jego ilości,
ale który jak płyn w zbiorniku, zawsze wzrasta równo do poziomu, ale z cenami nie
ma czegoś takiego jak ich ,,poziom". Ceny nie zmieniają się do tej samej wysokości w
tym samym czasie. Są zawsze ceny, które zmieniają się szybciej, wzrastając lub
obniżając się szybciej niż inne. Istnieje uzasadnienie takiego zachowania się cen.
Rozważmy, wypadek pracownika rządu, który otrzymał nowe pieniądze dodane
do pieniędzy już w obiegu. Ludzie nie kupują dzisiaj tych samych towarów i w tej
samej ilości jak kupowali wczoraj. Dodatkowe pieniądze, które rząd wydrukował i
wprowadził w obieg na rynek nie są używane do kupna wszystkich produktów i usług.
Są używane do kupna pewnych produktów, których ceny wzrosną, podczas gdy ceny
innych produktów ciągle pozostają po cenach, które przeważały przedtem nim nowe
pieniądze zostały wprowadzone na rynek. Zatem, kiedy inflacja zaczyna się, różne
grupy wśród ludności są zaatakowane przez inflację, w różny sposób. Te grupy, które
otrzymujÄ… nowe pieniÄ…dze pierwsze, tymczasowo korzystajÄ….
Kiedy rząd wywołuje inflacje w celu prowadzenia wojny, musi kupować
zaopatrzenie wojenne, i pierwszymi dostajÄ…cymi dodatkowe pieniÄ…dze sÄ… fabryki
uzbrojenia i pracownicy w tych przemysłach. Te grupy są teraz w bardzo korzystnym
położeniu. Mają wyższe zyski i wyższe płace za pracę; Ich przedsiębiorstwo rozwija
się. Dlaczego? Ponieważ oni byli pierwsi otrzymujący dodatkowe pieniądze. I mając
teraz więcej pieniędzy do ich dyspozycji, kupują. I kupują od innych ludzi, którzy
produkują i sprzedają wyroby, które ci pracownicy uzbrojenia pragną.
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
Ci inni ludzie tworzą drugą grupę. I ta druga grupa uważa inflację za bardzo
dobrą dla przedsiębiorstwa. Dlaczego nie? Czy nie jest to wspaniale sprzedawać
więcej? Na przykład, właściciel restauracji w sąsiedztwie fabryki uzbrojenia mówi: ,,To
jest rzeczywiście cudowne! Robotnicy uzbrojenia mają więcej pieniędzy; Jest ich o
wiele więcej teraz niż było przedtem; oni wszyscy uczęszczają do mojej restauracji;
jestem bardzo szczęśliwy z tego powodu". On nie widzi żadnego powodu, aby czuć się
inaczej.
Sytuacja jest taka: ludzie, do których pieniądze przychodzą najpierw teraz
mają wyższy dochód, i mogą ciągle kupować towary i usługi po cenach, które
odpowiadają poprzedniemu stanowi rynku, jaki istniał w przededniu inflacji. Zatem,
oni są w bardzo korzystnej sytuacji. I w ten sposób inflacja postępuje stopniowo od
jednej grupy ludności do drugiej. I wszyscy ci do których dodatkowo pieniądze
przychodzą we wczesnych stanach inflacji korzystają, ponieważ oni kupują różne
rzeczy po cenach odpowiadajÄ…cych poprzedniemu stanowi rynku, stosunkowi wymiany
między pieniędzmi a towarami.
Ale są inne grupy ludności do których dodatkowe pieniądze dochodzą dużo,
dużo pózniej. Ci ludzie są w niekorzystnych warunkach. Zanim dodatkowe pieniądze
przyjdą do nich są zmuszeni płacić wyższe ceny niż płacili przedtem, za niektóre - lub
praktycznie wszystkie - wyroby, które chcieli kupić, podczas gdy ich dochody
pozostawały te same, lub nie zwiększyły się proporcjonalnie do cen.
Rozważmy, na przykład, państwo takie jak Stany Zjednoczone podczas II
Wojny Światowej; z jednej strony, inflacja w tym czasie faworyzowała robotników
uzbrojenia, producentów armat, przemysły uzbrojenia, podczas gdy z drugiej strony
działała przeciwko innym grupom ludności. Najbardziej poszkodowani przez inflację
byli np. nauczyciele i księża.
Jak wiecie, księża są ludzmi skromnymi, służą Bogu i nie mogą za dużo mówić
o pieniądzach. Nauczyciele, podobnie, są osobami przypuszczalnie więcej myślącymi o
wykształceniu młodzieży niż o swoich wynagrodzeniach. Konsekwentnie, nauczyciele i
księża byli wśród tych najbardziej poszkodowanych przez inflację, bo różne szkoły i
kościoły były ostatnimi zdającymi sobie sprawę, że muszą podwyższyć wynagrodzenia.
Kiedy starsi kościoła i szkolne korporacje ostatecznie odkryły, że jednak powinny
także zwiększyć wynagrodzenia tym oddanym ludziom. Ale wcześniejsze straty, które
oni ponieśli pozostały.
Przez długi czas, musieli mniej kupować niż kupowali przedtem, musieli
zmniejszyć konsumpcję lepszej i droższej żywności, i ograniczyć kupno nowych ubrań
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
- ponieważ ceny przystosowały się w górę do ilości pieniędzy na rynku, podczas gdy
ich dochody nie były jeszcze zwiększone. Ta sytuacja zmieniła się znacznie dzisiaj,
przynajmniej dla nauczycieli.
Zatem są zawsze różne grupy ludności będące różnie dotknięte przez inflację.
Dla niektórych z nich inflacja nie jest tak zła; one nawet nalegają na jej
kontynuowanie, ponieważ jako pierwsze otrzymujące dodatkowo drukowane pieniądze
korzystają z niej. Zobaczymy w następnym wykładzie, jak ta nierówność w
konsekwencjach inflacji wpływa na politykę, która prowadzi do inflacji.
Wskutek zmian spowodowanych przez inflację, mamy grupy, które są
faworyzowane i grupy, które wprost uprawiają spekulację. Nie używam wyrażenia
,,spekulacja", jaka zarzut przeciwko tym ludziom, ponieważ jeśli jest ktoś, kogo trzeba
obwiniać, to jest rząd, który spowodował inflację. I są zawsze ludzie, którzy
wykorzystują inflację, ponieważ oni zdają sobie sprawę co się dzieje, wcześniej niż
inni ludzie. Mają specjalne zyski na skutek faktu, że będzie z konieczności
niejednolitość w procesie inflacji.
Rząd może myśleć, że inflacja - jako metoda zbierania funduszów - jest lepsza
niż opodatkowanie, które jest zawsze niepopularne i trudne. W wielu bogatych i
wielkich państwach, ustawodawcy często dyskutowali, przez wiele miesięcy, o różnych
formach różnych podatków, które były potrzebne, ponieważ parlament zdecydował o
zwiększeniu wydatków. Mając przedyskutowane różne metody otrzymania pieniędzy
przez opodatkowanie, ostatecznie zdecydowali, że może jest lepiej zrobić to przez
inflacjÄ™.
Ale oczywiście, słowo ,,inflacja" nie było użyte. Polityk przy władzy, który
wszczyna kroki w kierunku inflacji nie ogłasza: ,,Ja wszczynam kroki w kierunku
inflacji". Techniczne metody używane w osiągnięciu inflacji są tak skomplikowane, że
zwykły obywatel nie zdaje sobie sprawy, że inflacja się zaczęła.
Podczas jednej z największych inflacji w historii, w Niemieckiej Rzeszy po I
Wojnie Światowej, inflacja nie była podczas wojny tak dotkliwa w skutkach, dopiero po
wojnie przyniosła katastrofę. Rząd nie powiedział: ,,Idziemy w kierunku inflacji". Rząd
po prostu pożyczył pieniądze bardzo pośrednio - nieuczciwie - w centralnym banku.
Rząd nie musiał pytać jak centralny bank ma znalezć i dostarczyć pieniądze. Centralny
bank po prostu wydrukował je.
Dzisiaj techniki dla inflacji są skomplikowane przez fakt, że istnieją pieniądze
książeczek czekowych. Z pociągnięciem pióra rząd tworzy niewymienny pieniądz
papierowy zatwierdzony dekretem rządowym jako środek obiegowy, w ten sposób
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
zwiększa ilość pieniędzy i kredytów. Rząd po prostu wydaje rozkaz, i papierowe
pieniÄ…dze pojawiajÄ… siÄ™.
Rząd nie troszczy się z początku, że pewni ludzie będą tracili, rząd nie troszczy
się, że ceny pójdą w górę. Ustawodawcy mówi: ,,To jest cudowny system!" Ale ten
cudowny system ma jedną podstawową wadę: Ten system nie może trwać. Jeśliby
inflacja mogła trwać na zawsze, nie byłoby podstawy mówić rządowi, że nie powinien
wszczynać inflacji. Ale pewną właściwością inflacji jest, że wcześniej lub pózniej, musi
się skończyć. To jest polityka, która nie może trwać.
Na dalszą metę, inflacja kończy się załamaniem środka płatności - katastrofą,
sytuacją podobną do tej w Niemczech w 1923 r. Na 1-go sierpnia 1914 r. wartość
dolara wynosiła cztery marki i dwadzieścia fenigów. Dziewięć lat i trzy miesiące
pózniej w listopadzie 1923 r., dolar był wymieniany za 4.2 miliardy marek. Innymi
słowy, marka nie wartała nic. Marka już nie miała żadnej wartości.
Kilka lat temu, sławny autor pisał: ,,Na dalszą metę wszyscy umrzemy." To
jest rzeczywiście prawda, przepraszam, że tak mówię. Ale pytaniem jest jak krótko
lub jak długo będzie krótka meta trwać? W osiemnastym wieku żyła sławna pani
Madame de Pompadour, której przypisuje się, powiedzenie: A res nous le deluge - po
nas choćby potop. Madame de Pompadour na szczęście umarła w krótkiej mecie. Ale
jej następczyni na urzędzie Madame du Barry przeżyła krótką metę i została ścięta w
długiej mecie. Dla wielu ludzi ,,długa meta" szybko staje się ,,krótką metą" - im dłużej
trwa inflacja tym wcześniej jest krótka meta.
Jak długo może krótka meta trwać? Jak długo może centralny bank
kontynuować inflację? Prawdopodobnie tak długo jak ludzie są przekonani, że rząd
wcześniej lub pózniej, ale bezwarunkowo nie za pózno, przestanie drukować pieniądze
i tym samym zatrzyma zmniejszanie się wartości każdej jednostki pieniądza.
Kiedy ludzie dłużej w to nie wierzą, kiedy zdają sobie sprawę, że rząd będzie
tak dalej postępował bez jakiejkolwiek intencji zatrzymania, wtedy zaczynają
rozumieć, że ceny jutro będą wyższe niż są dzisiaj. Zatem zaczynają kupować za
każdą cenę, powodując wzrost cen do takiej wysokości, że system pieniężny załamuje
się całkiem.
Mówię o wypadku Niemiec, który cały świat obserwował. Wiele książek
opisywało wydarzenia tego czasu. Chociaż nie jestem Niemcem, ale Austriakiem,
widziałem wszystko od wewnątrz: W Austrii, warunki nie różniły się dużo od tych w
Niemczech; ani też nie różniły się one dużo w innych Europejskich krajach. Przez wiele
lat Niemiecki naród wierzył, że ich inflacja była tylko tymczasową sprawą, że skończy
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
się niebawem. Wierzyli temu przez prawie dziewięć lat aż do lata 1923 r. Wtedy,
ostatecznie, zaczęli wątpić. Jak inflacja dalej postępowała, ludzie uważali za
rozsądniejsze kupować wszystko co jest do nabycia zamiast trzymać pieniądze w
kieszeniach. Ponadto, rozumowali, że nie powinno się udzielać pożyczek, ale
odwrotnie, że było dobrą ideą być dłużnikiem. W ten sposób inflacja trwała dając
powody do dalszej inflacji.
I trwało to w Niemczech aż do 28 sierpnia 1923 r. Ogólnie ludzie wierzyli, że
inflacyjne pieniądze są rzeczywistymi pieniędzmi, ale z drugiej strony, spostrzegli, że
warunki zmieniły się. Przy końcu niemieckiej inflacji, w końcu lata 1923 r., niemieckie
fabryki wypłacały swoim robotnikom rano każdego dnia naprzód za dzień. I pracownik
przychodził do fabryki ze swoją żoną, wręczał jej natychmiast swoją płacę - wszystkie
miliony, które otrzymał - I ona natychmiast udawała się do sklepu by kupić cokolwiek,
wszystko jedno co. Zdawała sobie sprawę, co większość ludzi wiedziało w tym czasie -
że na drugi dzień, od jednego dnia do drugiego, marka traciła 50% swojej siły kupna.
Pieniądze jak czekolada na gorącej kuchni, topniały w kieszeniach ludzi. Ta ostatnia
faza niemieckiej inflacji nie trwała długo; po kilku dniach, cały koszmar zakończył się;
marka była bez wartości i nowy środek płatniczy musiał być ustanowiony.
Lord Keynes, ten sam człowiek. który powiedział, że na długą metę wszyscy
umrzemy, był jednym z długiego szeregu zwolenników inflacji, autorów dwudziestego
wieku. Oni wszyscy pisali przeciwko standardowi złota. Kiedy Keynes atakował
standard złota, nazwał go ,,barbarzyńskim zabytkiem". I większość ludzi dzisiaj uważa
za śmiechu warte mówić o standardzie złota. W Stanach Zjednoczonych, na przykład,
jesteś uważany więcej lub mniej za marzyciela jeśli mówisz: ,,wcześniej lub pózniej
Stany Zjednoczone muszą powrócić do standardu złota."
A jednak standard złota ma olbrzymią zaletę: ilość dostarczonych pieniędzy, w
systemie standardu złota, jest niezależna od polityki rządów i politycznych partii. To
jest przewaga standardu złota. Jest formą zabezpieczającą kraje przeciwko
rozrzutnym rządom: jeśli, pod standardem złota żądają od rządu pieniędzy na coś
nowego, minister finansów może powiedzieć : ,,Powiedzcie mi najpierw, skąd wezmę
pieniÄ…dze na ten dodatkowy wydatek?"
W systemie inflacyjnym, nic nie jest łatwiejszego dla polityków niż rozkazać
rządowi wydrukowanie takiej ilości pieniędzy jaka jest potrzebna na pokrycie ich
wydatków. Według Standardu złota wypłacalny rząd ma lepszą sposobność; może
powiedzieć do ludzi i polityków: ,,nie możemy tego zrobić chyba że powiększymy
podatki."
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
Ale w warunkach inflacyjnych, ludzie nabyli zwyczaju patrzenia na rzÄ…d jako
na instytucję z nieograniczonymi środkami do jego dyspozycji: państwo, rząd może
zrobić wszystko. Jeśli, na przykład, naród pragnie zbudowania nowej autostrady,
oczekuje się, że rząd ma ją wybudować. Ale skąd rząd otrzyma pieniądze?
Można by powiedzieć, że w Stanach Zjednoczonych dzisiaj a nawet w
przeszłości, podczas prezydentury McKinley'a - Partia Republikańska więcej lub mniej
popierała politykę uczciwego pieniądza i standardu złota, a Partia Demokratyczna była
za polityką inflacji. Oczywiście nie papierowej inflacji, ale srebra.
Był jednak demokratyczny prezydent Stanów Zjednoczonych, Prezydent
Cleveland, który przy końcu lat 1880-tych, założył veto sprzeciwiając się decyzji
Kongresu wydania małej sumy około 10.000 dolarów - jako pomocy społeczeństwu,
które doznało pewnej klęski. I Prezydent Cleveland usprawiedliwił swoje veto
pisemnie: ,,Podczas gdy jest obowiązkiem obywateli wspomagać rząd, nie jest
obowiązkiem rządu wspomagać obywateli". To jest coś co każdy mąż stanu powinien
napisać na ścianie w jego urzędzie, aby pokazywać ludziom, którzy przychodzą prosić
o pieniÄ…dze.
Jestem zaambarasowany koniecznością upraszczania tych problemów. Istnieje
tak wiele skomplikowanych problemów w systemie monetarnym, i nie musiałbym
napisać tomów o nich, jeśli byłyby tak łatwe jak opisuję je tutaj. Ale podstawy są
właśnie te: jeśli zwiększysz ilość pieniędzy, powodujesz obniżenie siły kupna jednostki
pieniężnej. To jest to, czego ludzie, których sprawy prywatne są niekorzystnie
dotknięte, nie lubią. Ludzie, którzy nie korzystają z inflacji są tymi którzy narzekają.
Jeśli inflacja jest zła i jeśli ludzie zdają sobie sprawę z tego, dlaczego stała się
prawie sposobem życia we wszystkich krajach? Nawet niektóre najbogatsze kraje
cierpią z powodu tej choroby. Stany Zjednoczone dzisiaj są nie ulega wątpliwości
najbogatszym krajem w świecie z najwyższym poziomem życia. Ale kiedy podróżuje
się w Stanach Zjednoczonych słyszy się ustawiczne rozmowy o inflacji i o konieczności
jej zatrzymania. Ale oni tylko mówią; oni nie działają.
Przytoczę pewne fakty: po I Wojnie Światowej, Wielka Brytania powróciła do
przedwojennego parytetu złota funta sterlinga. To jest zrewaluowała funta sterlinga do
góry. To zwiększyło siłę kupna zarobków każdego robotnika. W swobodnym rynku
nominalne pieniężne zarobki powinny być zmniejszone dla skompensowania
podwyższonej wartości funta sterlinga i pracowników realne zarobki nie byłyby
obniżone. Nie mamy czasu tutaj na przedyskutowania tego uzasadnienia. Ale związki
zawodowe robotników Wielkiej Brytanii nie zdradzały ochoty do akceptowania
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
dostosowania płac za pracę do wyższej siły kupna jednostki pieniężnej, wskutek tego
realne stawki płac wzrosły znacznie przez te pieniężne działania. To było poważną
katastrofą dla Anglii, ponieważ Wielka Brytania jest w przeważającej mierze
przemysłowym krajem, który musi importować surowce, półprodukty i żywność w celu
utrzymania życia, i musi eksportować wyprodukowane towary aby zapłacić za ten
import. Ze wzrostem międzynarodowej wartości funta, ceny brytyjskich towarów
wzrosły na zagranicznych rynkach - sprzedaż i eksport zmniejszyły się. Wielka
Brytania faktycznie wyeliminowała się z rynków światowych wskutek za wysokich cen
swoich wyrobów-
Związki zawodowe nie mogłyby być pokonane. Znana jest siła związków
zawodowych dzisiaj. One mają prawo, praktycznie przywileje, używania gwałtów. I
rozkaz związku jest, zatem, powiedzmy, nie mniej ważny niż dekret rządu. Rządowy
dekret jest rozkazem dla wymuszenia, który aparat wymuszania rządu - policja - jest
gotowa wykonać. Musimy być posłuszni dekretom rządu, inaczej będziemy mieli
trudności z policją.
Na nieszczęście, mamy teraz, prawie we wszystkich krajach na całym świecie,
drugą władzę, która może używać siły: związki zawodowe. Związki pracowników
oznaczają płace za pracę i strajkami wymuszają je w ten sam sposób, w jaki rząd
mógłby zadekretować minimum płacy za pracę. Nie będę dyskutował zagadnienia
związków teraz; będę mówił o tym pózniej. Chcę tylko skonstatować, że jest polityką
związków podwyższać stawki za pracę ponad poziom, które by miały na wolnym
rynku pracy. Jako rezultat tej polityki związków, znaczna część potencjalnego kapitału
pracy mogłaby być użyta tylko przez ludzi lub przemysły, które są przygotowane
ponosić straty. A skoro przedsiębiorstwa nie mogą ponosić strat ciągle, zamykają
fabryki i ludzie stają się bezrobotnymi. Ustalanie stawek za pracę ponad poziom, który
byłby na wolnym rynku pracy, zawsze powoduje bezrobocie znacznej części
potencjalnego kapitału pracy.
W Wielkiej Brytanii rezultatem wysokich stawek za pracÄ™, wymuszonych przez
związki pracowników, było trwałe bezrobocie, przedłużające się z roku na rok. Miliony
pracowników straciło pracę, produkcja obniżyła się. Nawet eksperci byli zakłopotani.
W tej sytuacji Brytyjski rząd powziął decyzję, którą uważał za nieodzowną, nagłą
decyzję : zdewaluowania środka płatniczego, funta.
Rezultatem tego było, że siła kupna stawek płac, na które związki
pracowników nalegały, nie była już taką samą. Realne stawki płac, towarowe stawki,
były zredukowane. Teraz robotnicy nie mogliby kupić, tak dużo jak mogliby kupić
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
przedtem chociaż nominalne stawki pozostały te same. W ten sposób, sądzono,
realne stawki płac wróciłyby do poziomu wolnego rynku i bezrobocie by zanikło.
Ten środek - dewaluację - zaadoptowały różne inne kraje, jak Francja,
Holandia, i Belgia. Jeden kraj nawet uciekł się do tej metody dwa razy w ciągu okresu
jednego i pół roku. Tym krajem była Czechosłowacja. Dewaluacja waluty była metodą
zrobioną ukradkiem, powiedzmy, dla udaremnienia władzy związków. Nie można
powiedzieć jednakże, by była rzeczywistym sukcesem.
Po kilku latach, ogół ludzi, robotnicy, nawet związki zawodowe, wszyscy
zaczęli rozumieć co się dzieje. Zdawali sobie sprawę, że zdewaluowanie pieniędzy
zredukowało ich realne stawki płac. Związki miały siłę sprzeciwić się temu. W wielu
krajach wstawiły klauzulę w kontrakt stawek płac zabezpieczającą automatyczny
wzrost stawek pieniężnych za pracę ze zwiększaniem się cen. Nazwano to
indeksowaniem. Związki zawodowe zapoznały się z indeksowaniem. Niestety, ta
metoda zredukowania bezrobocia, którą rząd Brytyjski zapoczątkował w 1931 r. - a
którą pózniej zaadoptowano przez prawie wszystkie ważne rządy - ta metoda
,,rozwiązania bezrobocia" nie działa już dzisiaj.
W 1936 r. Lord Keynes w swym dziele ,,General Theory of Employment,
Interest and Money" - Ogólna Teoria Zatrudnienia, Odsetek i Pieniędzy niefortunnie
podniósł tę metodę - te nagłe zarządzenia okresu między 1929 a 1933 r. - do zasady,
do fundamentalnego systemu polityki. I usprawiedliwił ją przez powiedzenie w tym
mniej więcej znaczeniu: ,,Bezrobocie jest złe. Jeśli chce się, aby bezrobocie znikło
musi się zdewaluować pieniądz - uciec się do inflacji."
Keynes zdawał sobie sprawę bardzo dobrze, że stawki płac mogą być za
wysokie dla rynku, to jest za wysokie, aby opłacało się pracodawcom zwiększenie
ilości zatrudnionych, zatem za wysokie z punktu widzenia ogółu pracującej ludności,
ponieważ ze stawkami płac nałożonymi przez związki ponad poziom rynku pracy, tylko
część z tych chcących pracować może otrzymać pracę.
I Lord Keynes faktycznie, powiedział: ,,Na pewno masowe bezrobocie,
przedłużające się z roku na rok, jest stanem bardzo niezadowalającym" Ale zamiast
sugerować, że stawki płac mogłyby i powinny być dostosowane do warunków rynku,
faktycznie powiedział: ,,jeśli ktoś zdewaluuje pieniądze robotnicy nie będą
dostatecznie sprytni, aby zdawać sobie z tego sprawę i nie będą stawiać oporu
przeciwko spadkowi realnych stawek płac tak długo jak nominalne stawki płac
pozostaną te same." Innymi słowy, Lord Keynes mówił, że jeśli ktoś otrzyma tę samą
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
ilość funtów sterlingów dzisiaj jaką otrzymał przed zdewaluowaniem pieniędzy, nie
będzie zdawał sobie sprawy, że faktycznie otrzymuje mniej.
W potocznym języku, Keynes proponował oszukiwanie robotników. Zamiast
zdeklarować otwarcie, że stawki płac muszą być dostosowane do warunków rynku -
ponieważ, jeśli nie będą, część pracowników nie uniknie pozostania bez pracy - w
rzeczywistości Lord Keynes powiedział: ,,Pełne zatrudnienie może być osiągnięte
tylko, jeśli będziecie mieli inflację. Oszukaj robotników." Najbardziej interesującym
faktem jakkolwiek, jest to, że kiedy (General Theory) Ogólna Teoria Keynes'a była
wydana, nie było już możliwe oszukiwać, ponieważ ludzie byli świadomi indeksowania.
Ale problem pełnego zatrudnienia pozostał.
Co oznacza ,,pełne zatrudnienie"? Pełne zatrudnienie zależy od
nieskrępowanego rynku pracy, który nie jest manipulowany przez związki
pracowników lub rząd. Na tym rynku stawki płac dla każdego rodzaju pracy dążą do
osiągnięcia poziomu gdzie każdy pracownik, który chce mieć zatrudnienie może je
otrzymać i każdy pracodawca może wynająć tylu pracowników ilu potrzebuje. Jeśli jest
popyt na pracę, stawka pracy będzie miała skłonność wzrastać, i jeśli mniejsza ilość
pracowników jest potrzebna, stawka pracy będzie miała skłonność opadać.
Jedyną metodą przez którą położenie ,,pełnego zatrudnienia" może być
osiągnięte to przez utrzymanie nieskrępowanego rynku pracy. To jest ważne dla
każdego rodzaju pracy i każdego rodzaju artykułu handlu.
Co robi przedsiębiorca, który chce sprzedać artykuły po pięć dolarów za
jednostkę? Kiedy nie może go sprzedać po tej cenie, i nie może zatrzymywać towaru,
ponieważ musi kupić coś nowego; moda się zmienia, zatem sprzedaje po niższej
cenie. Jeśli nie może sprzedać towaru po pięć dolarów, musi sprzedać po cztery. Jeśli
nie może sprzedać po cztery, musi sprzedać po trzy. Nie ma innego wyboru, jeśli chce
prowadzić przedsiębiorstwo dalej. Może mieć straty, ale te straty są spowodowane
faktem, że jego przewidywania rynku na ten produkt nie były trafne.
To samo dzieje się z tysiącami młodych ludzi, którzy przychodzą z rolniczych
okręgów do miast, próbując zarobić pieniądze. To zdarza się w każdym przemysłowym
kraju. W Stanach Zjednoczonych przychodzą do miasta z myślą, że powinni otrzymać,
na przykład, 100 dolarów na tydzień. To może być niemożliwe. Ale jeśli nie może
dostać pracy za sto dolarów na tydzień, musi próbować otrzymać pracę za
dziewięćdziesiąt lub osiemdziesiąt dolarów, i może nawet mniej. Ale jeśli miałby
powiedzieć -jak związki zawodowe to robią - ,,jedna setka dolarów lub nic", zatem
może pozostać bezrobotnym. Wielu z szukających pracy nie martwi się tym, ponieważ
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
rząd płaci zasiłki bezrobotnym - ze specjalnych podatków nakładanych na
pracodawców - które są czasami prawie tak wysokie jak stawki pracy pracownik byłby
otrzymał jeśli byłby zatrudniony.
Ponieważ pewni ludzie wierzą, że pełne zatrudnienie może być osiągnięte tylko
przez inflację, zatem inflacja jest przyjęta w Stanach Zjednoczonych. Ale ludzie
dyskutują pytanie: Czy powinniśmy mieć zdrowy pieniądz z bezrobociem, czy inflację
z pełnym zatrudnieniem? To jest faktycznie bardzo fałszywy dylemat.
Aby zająć się tym problemem musimy postawić pytanie: Jak można polepszyć
warunki pracowników i wszystkich innych grup ludności? Odpowiedz jest: przez
utrzymanie swobodnego rynku pracy i w ten sposób osiągnięcie pełnego zatrudnienia.
Naszym dylematem jest, czy to rynek ma wyznaczać stawki płac lub czy mają być
wyznaczane przez nacisk i przymus związków? Dylematem nie jest ,,czy musimy mieć
inflacjÄ™ lub bezrobocie?"
Ta błędna analiza problemu jest dyskutowana w Anglii, w Europejskich
przemysłowych krajach i nawet w Stanach Zjednoczonych. I niektórzy ludzie mówią:
,,Teraz patrz, nawet Stany Zjednoczone mają inflację. Dlaczego nie powinniśmy także
robić tego samego?"
Tym ludziom powinno się odpowiedzieć przede wszystkim: ,,Jednym z
przywilejów bogatego człowieka jest, że może sobie pozwolić na to by być
nierozsądnym dużo dłużej niż biedny człowiek." I to jest sytuacja Stanów
Zjednoczonych. Finansowa polityka Stanów Zjednoczonych jest bardzo zła i staje się
gorsza. Może Stany Zjednoczone mogą sobie pozwolić być niemądrymi trochę dłużej
niż niektóre inne kraje.
Najważniejszą sprawą do zapamiętania jest, że inflacja nie jest aktem Boga,
że inflacja nie jest katastrofą żywiołów lub chorobą, która przychodzi jak plaga.
Inflacja jest polityką - zdecydowaną polityką ludzi, którzy uciekają się do inflacji,
ponieważ uważają, że jest mniejszym złem niż bezrobocie. Ale faktem jest, że inflacja
na krótką metę pozornie ,,leczy" bezrobocie, a równocześnie przygotowuje na dłuższą
metę katastrofę gospodarczą z większym bezrobociem. Zatem, inflacja nie leczy
bezrobocia. Inflacja jest polityką. A polityka może być zmieniona. Zatem nie ma
powodu do tolerowania inflacji. Jeśli ktoś uważa inflację za zło, zatem powinien
powstrzymać się od powodowania inflacji. Powinien zrównoważyć budżet rządu.
Oczywiście, publiczna opinia musi to popierać; intelektualiści muszą pomóc ludziom do
zrozumienia problemu. Mając poparcie opinii publicznej staje się z pewnością możliwe
dla wybranych przez ludzi posłów porzucenie polityki inflacyjnej.
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
Musimy pamiętać, że na długą metę możemy wszyscy umrzeć i na pewno
umrzemy. Ale powinniśmy urządzić nasze ziemskie sprawy na krótką metę, w której
mamy żyć, w najlepszy możliwie sposób. I jednym ze środków koniecznym do tego
celu jest porzucenie polityki inflacyjnej.
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438
www.KonteStacja.com - radio ludzi wolnych
www.Korespondent.pl - niezależny serwis informacyjny
www.ASBIRO.pl - a tutaj wykładają tylko przedsiębiorcy
ECONOMIC POLICY
Thoughts for today and tomorrow
Wydane przez: REGNERY/GATEWAY, Inc.
South Bend, Indiana, U.S.A.
Przedruk Londyn 1992
Hasło wydania "OŚWIATY KAGANIEC"
Wydano za pozwoleniem Pani Margit von Mises
1988
Przedruk dozwolony za podaniem zródła
L U D Z I O M D O B R E J W O L I
WYDAWCY
14 Edenhurst Avenue
LONDON
SW63PB
Fundacja Instytut Ludwiga von Misesa, 00-241 Warszawa ul. DÅ‚uga 44/50, p. 214
KRS 0000174572 ª% NIP 894 277 56 04 ª% Regon 932949234 Bank account: PL 19 2130 0004 2001 0253 7975 0001 www.mises.pl
ª% mises@mises.pl ª% +48 22 6352438


Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
Ludwig von Mises NARÓD PAŃSTWO I GOSPODARKA (FRAGMENTY) Uwagi o polityce i historii naszych czasów
Ludwig von Mises Uwagi o matematycznym podejściu do problemów ekonomicznych
Wolność i własność Ludwig von Mises
Ludwig von Mises Kapitalizm
[Ludwig von Mises, Murray N Rothbard] O suwerenności konsumenta
Ludwig von Mises Wolność i własność
Ludwig von Mises Wolność i własność
Misses von Ludvig Ekonomia i polityka
Ludwig von Mises
Ludwig von Mises Wolność to niewola
[Mises org]Mises,Ludwig von Profit And Loss

więcej podobnych podstron