Biologia Maj 2010 Rozszerzony biologia pr


Centralna Komisja Egzaminacyjna
Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu.
WPISUJE ZDAJCY Miejsce
na naklejkÄ™
KOD PESEL
z kodem
EGZAMIN MATURALNY
Z BIOLOGII
POZIOM ROZSZERZONY
MAJ 2010
Instrukcja dla zdajÄ…cego
1. Sprawdz, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 16 stron
Czas pracy:
(zadania 1  34). Ewentualny brak zgłoś
przewodniczącemu zespołu nadzorującego egzamin.
150 minut
2. Odpowiedzi zapisz w miejscu na to przeznaczonym przy
każdym zadaniu.
3. Pisz czytelnie. Używaj długopisu/pióra tylko z czarnym
tuszem/atramentem.
4. Nie używaj korektora, a błędne zapisy wyraznie przekreśl.
5. Pamiętaj, że zapisy w brudnopisie nie będą oceniane.
6. Podczas egzaminu możesz korzystać z linijki.
7. Na karcie odpowiedzi wpisz swój numer PESEL i przyklej
naklejkÄ™ z kodem.
8. Nie wpisuj żadnych znaków w części przeznaczonej
Liczba punktów
dla egzaminatora.
do uzyskania: 60
MBI-R1_1P-102
UkÅ‚ad graficzny © CKE 2010
2 Egzamin maturalny z biologii
Poziom rozszerzony
Zadanie 1. (2 pkt)
Na schemacie przedstawiono podział komórki macierzystej i dalsze losy komórek potomnych.
Opisz dwie możliwe drogi dalszego rozwoju komórek powstałych z podziału komórki
macierzystej.
1. ...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
2. ...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
Zadanie 2. (2 pkt)
Erytropoeza, czyli proces powstawania krwinek czerwonych (erytrocytów), zachodzi
w czerwonym szpiku kostnym. W początkowych jej etapach w erytroblaście intensywnie
syntetyzowane są kwasy rybonukleinowe niezbędne do produkcji hemoglobiny. Erytroblasty
stopniowo wypełniają się hemoglobiną, tracąc niektóre organella komórkowe. Ostatni etap
dojrzewania erytrocytów ssaka polega na usunięciu jądra komórkowego.
Podaj dwa argumenty na rzecz tezy, że zmiany zachodzące podczas dojrzewania
erytrocytów służą ich specjalizacji do transportu tlenu.
1. .................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
2. .................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
Egzamin maturalny z biologii 3
Poziom rozszerzony
Zadanie 3. (3 pkt)
Poniższe wzory przedstawiają fragmenty makrocząsteczek: glikogenu i celulozy
występujących w komórkach różnych organizmów.
Glikogen
OH OH
CH2 CH2
O O
H H H H
H H
OH H OH H
O O
O
H OH H OH
OH OH
CH2 CH2 CH2
O O O
H H H H H H
H H H
OH H OH H OH H
O O O
O
H OH H OH H OH
OH OH OH
CH2 CH2 CH2 CH2
O O O O
H H H H H H H H
H H H H
OH H OH H OH H OH H
O O O O O
H OH H OH H OH H OH
Celuloza
OH OH
CH2 H HO CH2
O O
H O H H O
OH H
H H
H
OH H OH H
O H H H
O
O
H OH CH2 H OH
OH
a) Porównaj przedstawione wzory i podaj jedną cechę wspólną i jedną cechę różniącą
struktury czÄ…steczek glikogenu i celulozy.
cecha wspólna ..............................................................................................................................
cecha różniąca ..............................................................................................................................
b) Podaj, w komórkach jakich organizmów występuje celuloza i jaką pełni w nich rolę.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 4. (2 pkt)
Drewno (ksylem) jest tkanką niejednorodną, zbudowaną z cewek lub naczyń, miękiszu
drzewnego i włókien drzewnych. Elementy tkanki przewodzącej wykazują duże
zróżnicowanie budowy i funkcji.
Na podstawie powyższych informacji podaj, które elementy drewna pełnią niżej
wymienione funkcje.
1. funkcja przewodzÄ…ca ............................................................................
2. funkcja wzmacniajÄ…ca ..........................................................................
Nr zadania 1. 2. 3a 3b 4.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 2 2 2 1 2
egzaminator
Uzyskana liczba pkt
4 Egzamin maturalny z biologii
Poziom rozszerzony
Zadanie 5. (2 pkt)
W roku 2008 nagrodÄ™ Nobla w dziedzinie chemii przyznano za odkrycie i wyizolowanie
białka GFP (green fluorescent protein) wykazującego fluorescencję. Białko to emituje nikłe,
jasnozielone światło w normalnym (widzialnym) świetle, a po naświetleniu ultrafioletem
wykazuje wyrazną zieloną luminescencję. Możliwości wykorzystania tego białka mogą być
wielorakie.
Dokończ poniższe zdania przedstawiające dwie możliwości wykorzystania białka GFP,
wpisując właściwe dla opisanych sytuacji zakończenia tych zdań.
1. Przed kodonem stop sekwencji nukleotydów kodującej pewne białko wstawiono fragment
DNA kodujący białko GFP. W konsekwencji powstanie białko fuzyjne, które
po oświetleniu promieniami UV będzie wykazywać zieloną luminescencję. Działanie takie
pozwoli na ................................................................................................................................
................................................................................................................................................ .
2. Myszom zaimplantowano komórki nowotworowe z wklonowanym genem białka GFP.
Dzięki temu będzie można zaobserwować ..............................................................................
................................................................................................................................................ .
Zadanie 6. (1 pkt)
Uzupełnij poniższe zdanie, wstawiając w odpowiednie miejsca wyrazy  wyższą lub
 niższą , aby uzyskać poprawną informację dotyczącą reakcji zachodzących
w układach żywych.
Reakcje egzoergiczne uwalniajÄ… energiÄ™ swobodnÄ…, zatem produkty reakcji majÄ… energiÄ™
.................................. niż substraty, natomiast w reakcjach endoergicznych, w których energia
jest pobierana, produkty reakcji mają energię ............................... niż substraty.
Zadanie 7. (1 pkt)
Obrane surowe ziemniaki ciemniejÄ… w kontakcie z powietrzem. Proces ten zwiÄ…zany jest
z działaniem obecnej w bulwach ziemniaka oksydazy polifenolowej  enzymu, który
katalizuje reakcje utleniania zawartych w bulwach związków polifenolowych.
Wyjaśnij, dlaczego ugotowane ziemniaki nie ciemnieją w kontakcie z powietrzem.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 8 (1 pkt)
Wśród wymienionych niżej procesów zaznacz dwa, które są procesami anabolicznymi.
A. Fermentacja alkoholowa
B. Chemosynteza
C. Hydroliza skrobi
D. Oddychanie tlenowe
E. Replikacja DNA
Egzamin maturalny z biologii 5
Poziom rozszerzony
Zadanie 9. (2 pkt)
Przygotowano sok z liści czerwonej kapusty. Miał on barwę ciemnoniebieską spowodowaną
występowaniem barwników  antocyjanów. Antocyjany w środowisku kwasowym zmieniają
barwę z niebieskiej na czerwoną i dlatego mogą być stosowane jako wskaznik kwasowości.
Do dwóch probówek, oznaczonych A i B, wlano po 100 ml przygotowanego soku z kapusty.
Do probówki A nie dodano nic, a do probówki B dodano trochę drożdży i trochę cukru.
Obydwie probówki szczelnie oklejono folią. Po godzinie sprawdzono wyniki:
 w probówce A nic się nie zmieniło,
 w probówce B zaobserwowano zmianę zabarwienia soku z niebieskiego na czerwone.
a) Podaj nazwę (lub wzór chemiczny) substancji, powstającej w opisanym
doświadczeniu, która po rozpuszczeniu się w wodzie spowodowała zmianę
zabarwienia soku w probówce B.
.......................................................................................................................................................
b) Wyjaśnij, jaki proces chemiczny spowodował zmianę barwy soku.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 10. (2 pkt)
Na schemacie przedstawiono udział przenośnika fosforanowego w transporcie fosfotrioz
i fosforanu. Pominięto zewnętrzną błonę chloroplastu i przestrzeń międzybłonową.
Na podstawie analizy schematu wyjaśnij, uwzględniając kierunki transportu, jakie
znaczenie dla efektywnego przebiegu procesu fotosyntezy ma sprzężenie transportu
fosfotrioz i fosforanu.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Nr zadania 5. 6. 7. 8. 9a 9b 10.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 2 1 1 1 1 1 2
egzaminator
Uzyskana liczba pkt
6 Egzamin maturalny z biologii
Poziom rozszerzony
Zadanie 11. (2 pkt)
Siarka jest ważnym makroelementem. Rośliny pobierają ją z gleby w postaci jonu
siarczanowego (SO42 ). Siarczany w komórkach roślinnych są redukowane i przekształcane
w grupÄ™ sulfhydrylowÄ… ( SH) aminokwasu cysteiny. Do przeprowadzenia tej reakcji
konieczne sÄ…: ATP i czynnik redukujÄ…cy  NADH lub NADPH.
a) Podaj, z jakiego procesu zachodzącego w komórkach roślin mogą pochodzić zarówno
czÄ…steczki ATP jak i NADH.
.......................................................................................................................................................
b) Wyjaśnij, na czym polega rola NADH i NADPH jako czynników redukujących
w opisanym procesie.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 12. (2 pkt)
W komórkach wielu gatunków bakterii oprócz genoforu znajdują się koliste cząsteczki DNA
o zróżnicowanej wielkości, zwane plazmidami. Plazmidy są zwykle mniejsze od genoforu
i niosą dodatkową informację genetyczną, np. dotyczącą oporności danego gatunku bakterii
na antybiotyki. Plazmidy mogą być przekazywane między bakteriami. Można je stosunkowo
łatwo wyizolować z komórek bakteryjnych.
Na podstawie powyższego tekstu określ, które z podanych informacji są prawdziwe,
a które fałszywe. Wstaw w odpowiednich miejscach tabeli literę P (prawda) lub F (fałsz).
P/F
Plazmidy kodują informację o wszystkich funkcjach niezbędnych do życia
1.
komórki bakteryjnej.
2. Dzięki wymianie plazmidów komórki bakteryjne zyskują nowe cechy.
3. Plazmidy w komórce bakteryjnej wpływają na lekooporność bakterii.
Plazmidy zawierają geny niezbędne do życia bakterii i stanowią część genomu
4.
bakterii.
Zadanie 13. (1 pkt)
Gospodarka wodna roślin lądowych opiera się na oszczędzaniu wody przez ograniczenie jej
parowania. Ograniczeniu parowania służy przede wszystkim skórka, dodatkowo pokryta
kutikulÄ…, a za regulacjÄ™ parowania wody odpowiedzialne sÄ… znajdujÄ…ce siÄ™ w niej aparaty
szparkowe. U roślin okrytonasiennych, które wróciły do życia w wodzie, ograniczenie
parowania nie jest konieczne. Aparaty szparkowe są w liściach roślin wodnych różnie
rozmieszczone.
Uzupełnij zdania, wpisując w wolne miejsca oznaczenia literowe określeń wybranych
spośród podanych poniżej.
A. dolna strona liścia B. górna strona liścia C. obie strony liścia
D. brak aparatów szparkowych
Egzamin maturalny z biologii 7
Poziom rozszerzony
1. U roślin lądowych aparaty szparkowe znajdują się zazwyczaj na ....................... stronie
liścia.
2. U roślin wodnych liście jednej rośliny mogą być zróżnicowane, np.:
a) liście nadwodne są zwykle zbudowane tak, jak u roślin lądowych i aparaty szparkowe
znajdują się na ....................... stronie liścia,
b) liście pływające na powierzchni wody transpirują i aparaty szparkowe znajdują się
na ............................ stronie liścia,
c) liście podwodne nie transpirują, więc ............................ .
Zadanie 14. (1 pkt)
Badano zmienność długości orzeszków turzycy piaskowej (Carex arenaria). W tym celu
zmierzono, z dokładnością do 0,1 mm, długość 2200 orzeszków tej rośliny. Wyniki pomiarów
przedstawiono w tabeli poniżej.
Długość orzeszków (w mm) 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 2,0 2,1 2,2
Liczba
15 73 379 637 612 355 111 17 1
orzeszków (w szt.)
Na podstawie przedstawionych danych sformułuj wniosek dotyczący zmienności tej
cechy.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 15. (2 pkt)
Na schematach (A C) przedstawiono uproszczone cykle życiowe robaków pasożytniczych.
a) Spośród schematów B i C wybierz ten, który przedstawia cykl życiowy tasiemca
uzbrojonego. Uzasadnij wybór.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
b) Wybierz z poniższych i podkreśl dwa przykłady pasożytów, dla których
charakterystyczny jest cykl rozwojowy przedstawiony na schemacie A.
owsik, tasiemiec nieuzbrojony, glista ludzka, bruzdogłowiec szeroki, tasiemiec bąblowcowy
Nr zadania 11a 11b 12. 13. 14. 15a 15b
Wypełnia
Maks. liczba pkt 1 1 2 1 1 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba pkt
8 Egzamin maturalny z biologii
Poziom rozszerzony
Zadanie 16. (3 pkt)
U roślin okrytozalążkowych występuje podwójne zapłodnienie  zjawisko charakterystyczne
tylko dla tej grupy roślin. Na poniższych schematach przedstawiono proces wnikania łagiewki
pyłkowej i wprowadzania komórek plemnikowych do woreczka zalążkowego.
a) Podaj nazwy elementów woreczka zalążkowego oznaczonych na schemacie A
cyframi 1 i 2.
1. ........................................................ 2. .............................................................................
b) Wyjaśnij, na czym polega podwójne zapłodnienie u roślin okrytozalążkowych.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
c) Podaj, co rozwija się z każdej z zapłodnionych komórek.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 17. (2 pkt)
Auskiewnik różowy jest bezzieleniową byliną pasożytującą na korzeniach drzew liściastych,
głównie na leszczynie, topoli i olszy. Większą część życia spędza pod ziemią, gdzie rozrasta
się do wielkiego, pokrytego łuskowatymi, białawymi liśćmi kłącza z silnie rozwiniętym
systemem korzeniowym, który ssawkami wnika do korzeni drzew. Pędy nadziemne
łuskiewnika pojawiają się po około 10 latach rozwoju rośliny, są białawe lub różowe, pokryte
łuskowatymi liśćmi. Na pędach tych rozwijają się kwiaty. Nasiona łuskiewnika kiełkują tylko
wówczas, gdy znajdą się w pobliżu odpowiedniego żywiciela.
Na podstawie tekstu podaj dwa argumenty potwierdzające, że łuskiewnik jest pasożytem.
1. ...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
2. ...................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
Egzamin maturalny z biologii 9
Poziom rozszerzony
Zadanie 18. (2 pkt)
Na schemacie przedstawiono budowę wewnętrzną ślimaka winniczka z oznaczeniem układu
krążenia.
a) Jaki jest układ krążenia tego ślimaka: otwarty czy zamknięty? Zaznacz właściwą
odpowiedz.
A. otwarty B. zamknięty
b) Do kreski ( ) umieszczonej na schemacie dorysuj grot strzałki wskazujący
kierunek przepływu krwi. Wybierz właściwe zakończenie zdania.
Zaznaczone na schemacie naczynia hemolimfatyczne sÄ…
A. żyłami. B. tętnicami.
Zadanie 19. (2 pkt)
Gruczoły ślinowe wydzielają do jamy ustnej człowieka około 1,5 l śliny w ciągu doby. Ślina
zawiera:
 ą-amylazę ślinową trawiącą polisacharydy,
 lipazę ślinową zapoczątkowującą trawienie tłuszczów w żołądku (wraz z lipazą żołądkową),
 mucyny  glikoproteiny, których rolą jest zwilżenie pokarmu, sklejanie bakterii i ochrona
błony śluzowej jamy ustnej,
 lizozym, który niszczy ścianę komórkową bakterii,
 laktoferrynę, której rolą jest wiązanie żelaza i działanie bakteriostatyczne,
 białka bogate w prolinę, które ochraniają szkliwo zębów i wiążą toksyczne taniny.
a) Wyjaśnij, dlaczego w żołądku, mimo obecności lipazy ślinowej i lipazy żołądkowej,
trawienie tłuszczów odbywa się w znacznie mniejszym stopniu niż w dwunastnicy.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
b) Na podstawie informacji zawartych w tekście wyjaśnij, dlaczego u chorych
z niedoborem wydzielania śliny (kserostomia) próchnica zębów występuje częściej niż
u ludzi z prawidłowym wydzielaniem śliny.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Nr zadania 16a 16b 16c 17. 18a 18b 19a 19b
Wypełnia
Maks. liczba pkt 1 1 1 2 1 1 1 1
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
10 Egzamin maturalny z biologii
Poziom rozszerzony
Zadanie 20. (1 pkt)
W tabeli przedstawiono charakterystykę naczyń krwionośnych: tętnic, żył, aorty i naczyń
włosowatych, uwzględniającą przekrój naczynia, panujące w nim ciśnienie i prędkość
przepływu krwi.
Przekrój Ciśnienie Prędkość przepływu
mm kPa cm/s-1
A 10 13 40
B 3 13-5 40-10
C 2 1,3-0,6 0,3-5
D 0,008 4-1,5 <0,1
Ustal, który zbiór danych (A D) jest charakterystyczny dla żył. Swój wybór uzasadnij,
uwzględniając przynajmniej dwa parametry.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 21. (2 pkt)
Poniżej podano pewne informacje dotyczące powstawania klasycznego odruchu
warunkowego:
1. Widok, zapach i smak pokarmu zjadanego przez psa powoduje wydzielanie śliny.
2. Inne bodzce (obojętne), np. dzwięk dzwonka bez połączenia z podawaniem pokarmu,
nie powodują wydzielania śliny u psa.
3. Włączenie dzwonka i jednoczesne podawanie pokarmu powoduje wydzielanie śliny.
4. Po wytworzeniu odruchu, dzwięk dzwonka bez podania pokarmu powoduje wydzielanie
śliny.
a) Wyjaśnij, czy jednorazowe włączenie dzwonka i podanie pokarmu (pkt 3) doprowadzi
do powstania odruchu warunkowego.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
b) Wyjaśnij, na czym polega wytworzenie klasycznego odruchu warunkowego.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
Zadanie 22. (2 pkt)
Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides) jest grzybem śmiertelnie trującym, a zgon
chorego wywołany jest prawie zawsze niewydolnością wątroby. Jedną z toksyn tego grzyba
jest ą-amanityna, która wiąże się z polimerazą RNA II odpowiedzialną za syntezę cząsteczek
mRNA.
Egzamin maturalny z biologii 11
Poziom rozszerzony
a) Wyjaśnij, dlaczego ą-amanityna upośledza prawidłowe funkcje komórek.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
b) Wyjaśnij, dlaczego zatrucie ą-amanityną w pierwszej kolejności doprowadza
do niewydolności wątroby, a nie innych narządów.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 23. (1 pkt)
Główny układ zgodności tkankowej człowieka (HLA) to zespół białek, które są niezwykle
silnymi immunogennymi antygenami. Wprowadzone do organizmu komórki, z niezgodnym
układem HLA na ich powierzchni, mogą być natychmiast rozpoznane przez limfocyty jako
obce i niszczone.
Wyjaśnij, jakie działania muszą być podjęte w przypadku przygotowania pacjenta
do przeszczepu narzÄ…du.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 24. (2 pkt)
U zwierząt różnicowanie płci jest zdeterminowane obecnością chromosomów płci.
W przypadku ptaków są to chromosomy Z i W. Osobniki żeńskie ptaków posiadają parę
chromosomów płci ZW, a osobniki męskie  ZZ. Allele cech sprzężonych z płcią znajdują się
na chromosomach Z.
U kur pasiaste upierzenie warunkowane jest przez leżący na chromosomie Z allel dominujący A,
a czarne upierzenie  przez allel recesywny a. Skrzyżowano czarnego koguta z pasiastą kurą (P).
a) Zapisz genotypy rodzicielskie (P) kury i koguta opisane w zadaniu.
Genotyp kury ................................................ Genotyp koguta ................................................
b) Zapisz genotypy i określ fenotypy osobników otrzymanych w pokoleniu F1.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 25. (1 pkt)
Skrzyżowano ze sobą dwie rośliny o kwiatach białych (P). Otrzymane potomstwo (F1) miało
w całości barwę czerwoną. Barwa kwiatów tych roślin zależy od dwóch par alleli: od allelu A
zależy wytworzenie bezbarwnego prekursora barwnika czerwonego, a od allelu B zależy
wytworzenie substancji zmieniajÄ…cej bezbarwny prekursor w barwnik czerwony.
Poniżej podano przykłady genotypów w tej krzyżówce:
AABB, aabb, AaBb, aaBB, AAbb
Wybierz i zapisz genotypy pokolenia rodzicielskiego (P) oraz genotypy potomstwa (F1):
Genotypy rodzicielskie (P) .........................................................................................................
Genotypy potomstwa (F1) .........................................................
Nr zadania 20. 21a 21b 22a 22b 23. 24a 24b 25.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 1 1 1 1 1 1 1 1 1
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
12 Egzamin maturalny z biologii
Poziom rozszerzony
Zadanie 26. (2 pkt)
Przedstawiony niżej schemat dotyczy dziedziczenia dwóch cech sprzężonych, których allele
mają swoje loci na tym samym chromosomie (w tym przypadku nie występuje crossing over).
Dziedziczenie dotyczy alleli warunkujących barwę i kształt nasion kukurydzy :
AB  zielone, gładkie, ab  żółte, pomarszczone.
a) Wpisz w odpowiednie miejsca schematu genotypy gamet rodziców i genotypy
potomstwa powstałego na skutek krzyżowania osobników o genotypie pokazanym
na schemacie.
b) Na podstawie wpisanych genotypów potomstwa podaj ich fenotypy i ustal
występujący w tym przypadku stosunek fenotypów.
............................................................ : ............................................................
Zadanie 27. (1 pkt)
U roślin kwiatowych kluczowym genem inicjującym powstawanie kwiatów jest gen LEAFY.
Badacze wprowadzili do komórek osiki kopię tego genu wyizolowanego z rzodkiewnika.
Uzyskali rośliny, które kwitły i owocowały w wieku kilku miesięcy i przy wysokości kilku
centymetrów. Dla porównania  w normalnych warunkach drzewo to zakwita w wieku 18 20
lat, kiedy osiągnie wysokość około 10 m.
Podaj jeden przykład praktycznego wykorzystania wyników badań przeprowadzonych
z wykorzystaniem opisanej techniki inżynierii genetycznej.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 28. (1 pkt)
W tworzeniu organizmów genetycznie zmodyfikowanych (GMO) wykorzystuje się kilka
metod. Poniżej podano opis trzech metod stosowanych przy tworzeniu GMO.
Wybierz i podkreśl opis, który przedstawia wprowadzenie obcego DNA za pomocą
wektora biologicznego.
A. Pod wpływem impulsów elektrycznych następuje naruszenie struktury błony komórkowej
i powstają w niej pory, przez które fragmenty obcego DNA mogą przeniknąć do wnętrza
modyfikowanej komórki.
B. Bakterie z rodzaju Agrobacterium mogą wprowadzać swoje DNA z dodatkiem wybranych
genów do wnętrza modyfikowanych komórek roślin dwuliściennych.
C. Mikroskopijnej wielkości kulki z wolframu lub złota są opłaszczane (owijane) wybranymi
fragmentami DNA, a następnie  wstrzeliwane do wnętrza modyfikowanych komórek.
Egzamin maturalny z biologii 13
Poziom rozszerzony
Zadanie 29. (2 pkt)
W roku 1652 do Afryki Południowej przybyła grupa imigrantów, wśród których był Holender
cierpiÄ…cy na chorobÄ™ Huntingtona. Choroba ta warunkowana jest przez dominujÄ…cy gen
autosomalny. Objawy tej choroby pojawiają się najczęściej po 40. roku życia i polegają
na zaburzeniach w funkcjonowaniu układu nerwowego, które nieuchronnie prowadzą
do śmierci. Do dnia dzisiejszego choroba ta często występuje w populacji Afrykanerów.
Na podstawie informacji zawartych w tekście i własnej wiedzy:
a) Zaznacz właściwe zakończenie zdania.
Duża częstość występowania choroby Huntingtona u współczesnych Afrykanerów to skutek
rozwoju nowej populacji w wyniku
A. efektu założyciela. B. efektu wąskiego gardła.
b) Wyjaśnij, dlaczego, mimo że nosiciele tego genu umierają, dobór naturalny nie
wyeliminował go z populacji.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 30. (2 pkt)
Na schemacie przedstawiono przykład koewolucji.
Kształty dziobów samicy (I) i samca (II) karaibskiego kolibra Eulampis jugularis są
dostosowane do kształtów eksploatowanych przez ten gatunek kolibra kwiatów dwóch
gatunków roślin z rodzaju Heliconia  H. bihai (I) i H. caribaea (II) żyjących na wyspie
Saint Lucia.
W niektórych miejscach tej wyspy występuje tylko H. bihai. Zaobserwowano, że w takim
przypadku roślina ta ma zdolność wytwarzania na jednym osobniku obok kwiatów długich
i zakrzywionych także kwiatów prostych i krótkich.
a) Podaj, jaka zależność międzygatunkowa jest przyczyną przedstawionego przykładu
koewolucji.
.......................................................................................................................................................
b) Wyjaśnij, dlaczego H. bihai, w nieobecności H. caribaea, wytwarza dwa rodzaje
kwiatów.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Nr zadania 26a 26b 27. 28. 29a 29b 30a 30b
Wypełnia
Maks. liczba pkt 1 1 1 1 1 1 1 1
egzaminator
Uzyskana liczba pkt
14 Egzamin maturalny z biologii
Poziom rozszerzony
Zadanie 31. (2 pkt)
Fitooczyszczanie jest metodą oczyszczania zanieczyszczonych przez ścieki gleb i wód.
Wykorzystuje ona naturalne zdolności roślin do pobierania i gromadzenia substancji
toksycznych, ich redukcji i degradacji. Rośliny wykorzystywane w tej technologii
charakteryzują się dużą zdolnością akumulacji zanieczyszczeń, wysokim przyrostem biomasy
oraz wysokim stopniem przemieszczania się zanieczyszczeń, np. metali z korzeni do części
nadziemnych. Warunki te spełniają takie rośliny jak trawy, sałata, tobołki alpejskie,
kukurydza, skrzyp.
Ta technologia ma szereg zalet, np. nie wymaga dużych nakładów inwestycyjnych, jest czysta
ekologicznie, wykazuje wysoką efektywność, nie wymaga skomplikowanego sprzętu. Ma też
jednak i wady.
Podaj dwie wady fitooczyszczania.
1. ...................................................................................................................................................
2. ...................................................................................................................................................
Zadanie 32. (1 pkt)
Poniżej przedstawiono łańcuchy troficzne występujące w środowisku wodnym.
A. sinica widłonóg sardynka makrela dorsz delfin
B. fitoplankton tołpyga człowiek
C. zielenice dafnia płoć szczupak
D. fitoplankton zooplankton drapieżne larwy owadów pstrąg człowiek
Spośród przedstawionych wyżej łańcuchów troficznych wybierz ten, w którym
występuje największa różnica (procentowa) między energią przyswojoną przez pierwsze
i ostatnie ogniwo łańcucha. Uzasadnij wybór.
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Zadanie 33. (3 pkt)
Ekosystem heterotroficzny jest niesamowystarczalny, pozbawiony producentów, w którym
musi nastąpić zasilanie materią z zewnątrz. Życie heterotrofów możliwe jest dzięki materii
pochodzącej z odchodów zwierząt, i naniesionej martwej materii organicznej. Materią tą
żywią się detrytusofagi, a nimi  występujące w danym ekosystemie drapieżniki. Związki
mineralne wytworzone przez destruentów w takim ekosystemie są bezużyteczne i mogą być
wykorzystane tylko wtedy, gdy zostanÄ… przeniesione do ekosystemu autotroficznego.
a) Określ, od obecności jakiego czynnika środowiska zależy typ ekosystemów lądowych
(heterotroficzny i autotroficzny).
.......................................................................................................................................................
b) Podkreśl poniżej rodzaj łańcuchów pokarmowych, które występują w ekosystemach
heterotroficznych.
A. łańcuchy spasania B. łańcuchy detrytusowe
c) Wyjaśnij, dlaczego ekosystem autotroficzny jest ekosystemem samowystarczalnym.
.......................................................................................................................................................
Egzamin maturalny z biologii 15
Poziom rozszerzony
Zadanie 34. (2 pkt)
Już ponad 20 lat temu zauważono, że w Zatoce Puckiej z powodu zanieczyszczeń
i eutrofizacji drastycznie spadła ilość glonów tworzących podwodne łąki. Jedną
z konsekwencji zmniejszenia ilości glonów, w tym także brunatnic, było zmniejszenie się
różnorodności mięczaków, skorupiaków i ryb (nie tylko roślinożernych).
Wyjaśnij, jakie znaczenie dla utrzymania różnorodności biologicznej ryb mają glony
tworzÄ…ce Å‚Ä…ki podwodne. Podaj dwa argumenty.
1. ...................................................................................................................................................
2. ...................................................................................................................................................
Nr zadania 31. 32. 33a 33b 33c 34.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 2 1 1 1 1 2
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
16 Egzamin maturalny z biologii
Poziom rozszerzony
BRUDNOPIS


Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
biologia pr maj 2010
10 Biologia , Poziom Rozszerzony , Maj 2010 , Arkusz II
biologia PR CKE 2013 maj
Biologia Czerwiec 2012 Rozszerzony biologia pr
Biologia Maj 2010 Podstawowy biologia pp
Maj 2010 Biologia poziom podstawowy
Biologia matura maj 2005 p rozszerzony model odpowiedzi
Biologia matura maj 2005 p rozszerzony model odpowiedzi
biologia pr odp

więcej podobnych podstron