2006 maj odp (4)


dysleksja
Miejsce
na naklejkę
z kodem szkoły
MBI-P1A1P-062
EGZAMIN MATURALNY
Z BIOLOGII
Arkusz I
ARKUSZ I
POZIOM PODSTAWOWY
MAJ
ROK 2006
Czas pracy 120 minut
Instrukcja dla zdającego
1. Sprawdz, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 14 stron
(zadania 1  29). Ewentualny brak zgłoś przewodniczącemu
zespołu nadzorującego egzamin.
2. Odpowiedzi zapisz czytelnie w miejscu na to przeznaczonym
przy każdym zadaniu.
3. Pisz czytelnie. Używaj długopisu/pióra tylko z czarnym
tuszem/atramentem.
4. Nie używaj korektora, a błędne zapisy wyraznie przekreśl.
5. Pamiętaj, że zapisy w brudnopisie nie podlegają ocenie.
6. Podczas egzaminu możesz korzystać z ołówka i gumki
(wyłącznie do rysunków) oraz linijki.
7. Wypełnij tę część karty odpowiedzi, którą koduje zdający. Nie
wpisuj żadnych znaków w części przeznaczonej dla
egzaminatora.
8. Na karcie odpowiedzi wpisz swoją datę urodzenia i PESEL.
Za rozwiązanie
Zamaluj pola odpowiadające cyfrom numeru PESEL. Błędne
wszystkich zadań
można otrzymać
zaznaczenie otocz kółkiem i zaznacz właściwe.
łącznie
50 punktów
Życzymy powodzenia!
Wypełnia zdający przed
rozpoczęciem pracy
KOD
ZDAJCEGO
PESEL ZDAJCEGO
2 Egzamin maturalny z biologii
Arkusz I
Zadanie 1. (3 pkt)
Rysunki A, B i C przedstawiają trzy różne rodzaje kręgów kręgosłupa człowieka.
A B C
Podaj nazwy odcinków kręgosłupa, do których należy każdy z kręgów oraz uzasadnij,
która cecha budowy umożliwiła Ci jego identyfikację.
A  odcinek lędzwiowy - masywny trzon kręgu;
B  odcinek piersiowy - występują dołki żebrowe (w miejscu połączenia żeber
z kręgosłupem);
C  odcinek szyjny, występują otwory dla tętnic w wyrostkach.
Zadanie 2. (1 pkt)
Jedną z cech mięśni gładkich jest zdolność do długotrwałego skurczu niezależnego od woli.
Podaj dwa przykłady narządów w organizmie człowieka, w których występują mięśnie
gładkie.
Żołądek, tętnice.
Zadanie 3. (2 pkt)
Wpływ wysiłku fizycznego na pracę układu oddechowego można zaobserwować podczas
lekcji wychowania fizycznego, kiedy uczniowie biegną na 60 m.
Zaplanuj obserwację wpływu wysiłku fizycznego na układ oddechowy, podając
parametr, który będzie obserwowany i sposób przeprowadzenia obserwacji.
Obserwowany parametr  liczba oddechów/min.
Sposób przeprowadzenia obserwacji  liczenie oddechów grupy uczniów przed
i po biegu.
Egzamin maturalny z biologii 3
Arkusz I
Zadanie 4. (2 pkt)
Rysunek przedstawia schematycznie sposób krążenia krwi i limfy w organizmie człowieka.
Podaj dwie, widoczne na schemacie, cechy budowy różniące układ krwionośny od
limfatycznego.
1. W układzie krwionośnym występują żyły, tętnice i naczynia włosowate,
a w limfatycznym tylko naczynia limfatyczne.
2. W układzie krwionośnym występuje serce, a w limfatycznym go nie ma.
Zadanie 5. (2 pkt)
Podczas powstawania moczu w nerkach glukoza jest transportowana z nakładem energii
z wnętrza kanalików nerkowych do naczyń krwionośnych (wchłanianie zwrotne).
a) Uzasadnij, czy transport glukozy z kanalików nerkowych do naczyń krwionośnych
jest aktywny, czy bierny.
Transport glukozy jest aktywny, ponieważ odbywa się z nakładem energii.
b) Określ konsekwencje wchłania zwrotnego glukozy dla składu moczu zdrowego
człowieka.
Mocz zdrowego człowieka nie zawiera glukozy.
Nr zadania 1. 2. 3. 4. 5.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 3 1 2 2 2
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
4 Egzamin maturalny z biologii
Arkusz I
Zadanie 6. (2 pkt)
Rysunek I w uproszczony sposób przedstawia wadę wzroku  krótkowzroczność, a rysunek II
 sposób jej korygowania.
I II
Korzystając z informacji przedstawionych na rysunkach, opisz, na czym polega
krótkowzroczność i sposób korygowania tej wady wzroku.
1. Krótkowzroczność polega na tym, że obraz tworzy się w oku przed siatkówką.
2. Korekta polega na stosowaniu odpowiedniej soczewki rozpraszającej.
Zadanie 7. (2 pkt)
W gardle krzyżują się dwie drogi: pokarmowa z oddechową. Wejście z gardła do krtani
otwiera lub zamyka ruchoma chrząstka tzw. nagłośnia.
Wyjaśnij związek przestrogi:  Nie rozmawiaj przy jedzeniu! z funkcją nagłośni.
Nagłośnia zamyka wejście do tchawicy podczas połykania, a otwiera podczas
oddychania i mówienia, dlatego rozmowa przy jedzeniu grozi zakrztuszeniem.
Egzamin maturalny z biologii 5
Arkusz I
Zadanie 8. (1 pkt)
Rysunek ilustruje funkcjonowanie błony neuronu.
Korzystając z informacji przedstawionych na rysunku wyjaśnij, w jaki sposób w błonie
neuronu powstaje potencjał czynnościowy.
Potencjał czynnościowy powstaje wskutek przemieszczania się jonów sodu
i potasu przez błonę neuronu zgodnie z różnicą stężeń; jonów sodu do wnętrza,
a potasu na zewnątrz neuronu.
Zadanie 9. (2 pkt)
Ze względu na wielkość dziennego zapotrzebowania pokarmowego jod zaliczany jest do
mikroelementów.
Podaj przykład pokarmu będącego zródłem jodu oraz określ rolę, jaką ten pierwiastek
pełni w organizmie człowieka.
yródłem jodu są ryby morskie; jod jest składnikiem tyroksyny  hormonu
wytwarzanego przez tarczycę.
Zadanie 10. (2 pkt)
Dzięki zróżnicowaniu właściwości leukocytów organizm dysponuje dwoma rodzajami
odporności: komórkową i humoralną.
Podaj, na czym polega odporność komórkowa a na czym humoralna, wykorzystując
określenia: fagocytoza, przeciwciała.
Odporność komórkowa polega na niszczeniu i fagocytowaniu patogenów przez
leukocyty.
Odporność humoralna polega na wytwarzaniu przeciwciał w odpowiedzi
na pojawienie się antygenu.
Nr zadania 6. 7. 8. 9. 10.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 2 2 1 2 2
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
6 Egzamin maturalny z biologii
Arkusz I
Zadanie 11. (1 pkt)
Tabela przedstawia zawartość wody w organizmie człowieka w różnych okresach jego życia.
Zawartość wody w organizmie
Okres
Wiek w % masy ciała
życia
kobieta mężczyzna
I 0 1 miesiąc 76
II 1 12 miesięcy 65
III 1 10 lat 62
IV 11 16 lat 59 57
V 17 39 lat 61 50
VI powyżej 40 lat 55 47
Podaj oznaczenia dwóch kolejnych okresów życia człowieka, między którymi następuje
największy spadek zawartości wody w organizmie.
Między I i II okresem życia człowieka następuje największy spadek zawartości
wody w organizmie.
Zadanie 12. (2 pkt)
Barwnik skóry  melanina chroni organizm człowieka przed szkodliwym wpływem
emitowanego przez słońce promieniowania ultrafioletowego. Jednocześnie odpowiednia
dawka tego promieniowania jest niezbędna dla wytwarzania przez organizm pewnej
witaminy.
Podaj literowy symbol tej witaminy oraz określ skutek jej niedoboru w organizmie.
Witamina D
Skutkiem jej niedoboru jest krzywica.
Zadanie 13. (3 pkt)
Stres oznacza fizjologiczny stan  podwyższonej gotowości organizmu, przystosowujący
do nowej, nietypowej sytuacji. Jeżeli jest krótkotrwały  mobilizuje organizm do działania.
Wówczas, pod wpływem hormonów nadnerczy, zwiększa się wydolność różnych narządów.
Uzupełnij tabelę, podając trzy przykłady narządów i właściwych im reakcji
na pobudzenie przez hormony stresu.
Lp. Narząd Reakcja
1.
serce zwiększenie częstości skurczów
2.
wątroba uwalnia glukozę do krwi
3.
oko rozszerzenie zrenic
Egzamin maturalny z biologii 7
Arkusz I
Zadanie 14. (1 pkt)
U dziewcząt około 13. roku życia stosuje się obowiązkowe szczepienie ochronne przeciw
różyczce.
Wyjaśnij, dlaczego szczepienia przeciw różyczce są obowiązkowe tylko dla dziewcząt.
Wirus różyczki jest grozny dla płodu  może powodować jego poważne
uszkodzenia, dlatego szczepienie dziewcząt zapobiegnie infekcji w przyszłości
podczas ciąży.
Zadanie 15. (1 pkt)
Według badań Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) do krajów o największej częstości
występowania miażdżycy zalicza się USA i większość wysoko rozwiniętych krajów
europejskich. Choroba ta rzadko występuje u żyjących na dalekiej północy Eskimosów,
których dieta obfituje w tłuszcze. Częstych zachorowań na miażdżycę nie obserwuje się
również w krajach Afryki.
Na podstawie tekstu zaznacz dwa czynniki, które mogłyby zwiększyć częstość
występowania miażdżycy u Eskimosów.
A. czynniki klimatyczne,
B. szybkie tempo życia,
C. tłuste pożywienie,
D. przejadanie się,
E. aktywny tryb życia.
Zadanie 16. (3 pkt)
Tabela przedstawia wartości odczynu środowiska, w którym różne enzymy trawienne
wykazują największą aktywność.
enzym pH środowiska
A 1,5
B 7
C 9
Podaj przykład enzymów A, B i C oraz miejsca ich działania w przewodzie
pokarmowym.
A  pepsyna, żołądek
B  amylaza ślinowa, jama ustna
C  trypsyna, dwunastnica
Nr zadania 11. 12. 13. 14. 15. 16.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 1 2 3 1 1 3
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
8 Egzamin maturalny z biologii
Arkusz I
Zadanie 17. (2 pkt)
Wewnętrzna powierzchnia jelita cienkiego jest kilkaset razy większa od jego powierzchni
zewnętrznej, co stanowi przystosowanie do pełnionej funkcji.
Podaj jedną cechę budowy jelita, dzięki której zwiększona jest jego powierzchnia
wewnętrzna oraz funkcję jelita, którą ta cecha usprawnia.
Kosmki jelitowe - wchłanianie składników pokarmowych.
Zadanie 18. (1 pkt)
Wątroba uczestniczy w wielu przemianach biochemicznych w organizmie.
Podaj jedną funkcję wątroby, którą ilustruje poniższy schemat.
Utrzymanie stałego poziomu glukozy we krwi, właściwego dla zdrowego
człowieka.
Zadanie 19. (1 pkt)
Bilans energetyczny organizmu oznacza różnicę pomiędzy ilością energii dostarczanej
do organizmu w pokarmie, a ilością energii wydatkowanej przez organizm w określonym
czasie (np. w ciągu doby). Otyłość jest zawsze wynikiem utrzymującego się przez dłuższy
czas dodatniego bilansu energetycznego.
Na podstawie tekstu określ dwie przyczyny powstawania dodatniego bilansu
energetycznego organizmu.
1. nadmiar pokarmu,
2. niska aktywność fizyczna.
Egzamin maturalny z biologii 9
Arkusz I
Zadanie 20. (2 pkt)
Schemat przedstawia w uproszczony sposób przebieg replikacji DNA:
łańcuch DNA potomne łańcuchy DNA
macierzysty
Opisz przedstawiony na schemacie przebieg replikacji DNA.
Cząsteczka DNA rozplata się na dwie nici DNA, do których dobudowywane
są kolejno nukleotydy, zgodnie z regułą komplementarności, w wyniku czego
powstają dwie potomne cząsteczki DNA.
Zadanie 21. (2 pkt)
Przyporządkuj określeniom 1, 2, 3 i 4 właściwe objaśnienia z kolumny A  F.
Dwa objaśnienia są zbędne.
1. GENOM A. RNA organizmu
2. GENOTYP B. chromosomy organizmu
3. FENOTYP C. geny organizmu
4. KARIOTYP D. cechy organizmu
E. zmienność organizmu
F. DNA organizmu
1. F 2. C 3. D 4. B
Zadanie 22. (1 pkt)
Przyczyną pewnej choroby genetycznej jest recesywna mutacja autosomalna w genie
kodującym jeden z łańcuchów pewnego białka.
Określ, czy nosicielem tej choroby może być tylko ojciec, tylko matka, czy oboje rodzice.
Odpowiedz uzasadnij.
Nosicielem tej choroby mogą być oboje rodzice, ponieważ gen wywołujący
tą chorobę zlokalizowany jest w autosomie, czyli chromosomie występującym
zarówno w kariotypie matki, jak i ojca.
Nr zadania 17. 18. 19. 20. 21. 22.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 2 1 1 2 2 1
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
10 Egzamin maturalny z biologii
Arkusz I
Zadanie 23. (2 pkt)
Schemat przedstawia przebieg biosyntezy białka:
Przyporządkuj każdemu ze związków organicznych oznaczonych na rysunku
cyframi 1  4, jego poprawną nazwę spośród A  E.
1  DNA
A. aminokwas
B. DNA
2  mRNA
C. mRNA
D. rRNA
3  tRNA
E. tRNA
4  aminokwas
Zadanie 24. (1 pkt)
Badania nad wprowadzaniem do organizmów roślin uprawnych genów innych gatunków
umożliwiły uzyskanie odmian o zwiększonej trwałości, bogatszych walorach smakowych,
odżywczych czy leczniczych, o zwiększonej odporności na suszę, mrozy lub szkodniki. Mimo
tych niezaprzeczalnych zalet rośliny transgeniczne przyjmowane są z dużą rezerwą.
Przeciwnicy stosowania takich roślin używają argumentów, podkreślających
nieprzewidywalne skutki ich uprawiania np.:
A. Przekonują, że genetycznie zmieniona żywność może okazać się niebezpieczna
dla zdrowia człowieka.
B. Pojawia się argument, że geny zmodyfikowanej rośliny wnikną  po zjedzeniu  w genom
człowieka, zmieniając jego właściwości.
C. Innym zarzutem jest zagrożenie dla środowiska spowodowane przez niekontrolowane
przenoszenie się genów ze zmodyfikowanych roślin na ich  dzikich krewnych.
Oceń, który z przytoczonych powyżej argumentów przeciw uprawom roślin
transgenicznych jest błędny. Odpowiedz uzasadnij.
Argument B jest błędny, ponieważ geny, czyli DNA zjadanych roślin ulega
rozkładowi w czasie trawienia.
Egzamin maturalny z biologii 11
Arkusz I
Zadanie 25. (2 pkt)
Przyporządkuj każdemu z terminów 1  4 prawidłowe objaśnienie z kolumny A lub B.
Lp. Termin A B
wtórne, wielokrotne powtórzenie cyklu
1 Recykling
przetwarzanie produktów wytwarzania energii
przeżyznienie zbiorników
użyznienie zbiorników wodnych
2 Eutrofizacja
wodnych zagraża ich
jest korzystne dla biocenozy
zarastaniem i zamieraniem
Polska Czerwona zawiera listę gatunków
zawiera listę gatunków trujących
3
Księga Roślin ginących
Zasada rozwój gospodarczy
zaspokajanie potrzeb człowieka
4 zrównoważonego poprzedzający zmiany
z poszanowaniem praw przyrody
rozwoju w przyrodzie
1  A 2  B 3  B 4  A
Zadanie 26. (1 pkt)
Pierwszym ogniwem pokarmowego łańcucha spasania są rośliny zielone produkujące materię
organiczną w procesie fotosyntezy. Roślinożercy i drapieżcy pełnią rolę konsumentów
pierwszego i dalszych rzędów. Bakterie i grzyby jako destruenci rozkładają martwe szczątki
roślin i zwierząt. Produkty tego rozkładu w formie związków nieorganicznych są wraz z wodą
pobierane przez rośliny i wykorzystywane w procesach syntezy.
Na podstawie powyższego opisu, skonstruuj schemat ilustrujący krążenie materii
w ekosystemie.
rośliny roślinożercy drapieżcy
związki nieorganiczne bakterie i grzyby
Nr zadania 23. 24. 25. 26.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 2 1 2 1
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
12 Egzamin maturalny z biologii
Arkusz I
Zadanie 27. (2 pkt)
Odnawialne zasoby przyrody regenerują się dzięki mechanizmom samoregulacyjnym.
Nadmierne pozyskiwanie lub zanieczyszczanie może zakłócić ich regenerację.
Wymień trzy rodzaje odnawialnych zasobów przyrody, których regenerację może
zakłócić działalność człowieka.
1. Gleba
2. Woda
3. Rośliny
Zadanie 28. (2 pkt)
Krajowy Plan Gospodarki Odpadami zakłada następujące zmiany w strukturze
unieszkodliwiania i wykorzystania osadów z komunalnych oczyszczalni ścieków:
2000 r. 2014 r.
Lp. Sposób utylizacji
(w %) (w %)
1 unieszkodliwianie termiczne 1 10
2 składowanie 50 40
3 kompostowanie 9 25
4 wykorzystanie rolnicze bez kompostowania 30 20
5 wykorzystanie przemysłowe bez przetwarzania 10 5
Przedstaw powyższe dane w formie diagramu słupkowego tak, aby zilustrować
zakładane tendencje zmian dla każdego sposobu utylizacji.
%
60
udział
50
40
2000 r
30
2014 r
20
10
0
1 2 3 4 5
Sposób utylizacji
Egzamin maturalny z biologii 13
Arkusz I
Zadanie 29. (1 pkt)
Pierwotny las mieszany w Puszczy Białowieskiej charakteryzuje duża różnorodność
producentów i konsumentów. Pędami i nasionami roślin runa leśnego żywi się mysz. Dzik
zjada żołędzie i kłącza. Dżdżownice i myszy są pokarmem borsuka. Poczwarkami ciem,
których gąsienice objadają liście drzew, żywi się i borsuk, i dzik, i mysz leśna.
Oceń, czy w tego rodzaju lesie wskazane jest zastosowanie chemicznych środków
ochrony roślin przed gąsienicami ciem. Odpowiedz uzasadnij, posługując się jednym
argumentem.
Użycie chemicznych środków ochrony roślin nie jest wskazane, ponieważ
liczebność ciem jest regulowana naturalnie przez gatunki żywiące się nimi.
Nr zadania 27. 28. 29.
Wypełnia
Maks. liczba pkt 2 2 1
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
14 Egzamin maturalny z biologii
Arkusz I
BRUDNOPIS


Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
2006 maj odp (5)
chemia 2006 maj odp
biologia 2006 maj odp
2006 MAJ OKE PP ODP
2006 MAJ OKE II PR ODP
2006 MAJ OKE III PR ODP
2006 maj chemia odp
2006 MAJ OKE PR II ODP
2006 MAJ OKE PP ODP
2006 MAJ OKE PP ODP
chemia 2005 maj odp

więcej podobnych podstron