Status prawny materiałów w Polskich Bibliotekach Cyfrowych


Status prawny materiałów w
Polskich Bibliotekach Cyfrowych
Bożena Bednarek-Michalska, BG UMK
Joanna Potęga, BN
Czy musimy oznaczać status prawny
materiałów w PBC?
Do tej pory tego nie robiliśmy, ale coraz częściej dostawaliśmy pytania od
naszych użytkowników:
" Czy wolno pobrać z BC całą książkę, czasopismo, pocztówkę?
" Czy wolno je wykorzystać w wydaniu jakiejś nowej pozycji?
" Czy wolno je wykorzystać do celów edukacyjnych, w jakim zakresie?
" Czy wolno kopiować fragmenty, całości - ile?
" i inne trudne pytania&
Bardzo często nie potrafiliśmy na nie odpowiedzieć, bo nie znaliśmy prawa
autorskiego. Pytania te uświadomiły nam, że musimy znać prawo i zacząć je
stosować w praktyce bibliotecznej.
Poza tym w schemacie Dublin Core jest pole RIGHTS  PRAWA, którego w
MARC-u nie było.
Pole RIGHTS w DC
Wczoraj:
Term Name: rights
URI: http://purl.org/dc/elements/1.1/rights
Label: Rights
Definition: Information about rights held in and over the resource.
Comment: Typically, rights information includes a statement about various property rights
associated with the resource, including intellectual property rights.
Dziś:
Nazwa terminu: Rights
URI: http://purl.org/dc/terms/rights
Etykieta: Prawa
Definicja: Informacje o prawach zawartych w zasobie lub o prawach do zasobu.
Komentarz: Zazwyczaj informacje o prawach zawierają klauzule dotyczące praw własności
związanych z zasobem, w tym praw własności intelektualnej.
Rodzaj terminu: Property
Uszczegóławia: http://purl.org/dc/elements/1.1/rights
Należy do zakresu: http://purl.org/dc/terms/RightsStatement
Wersja: http://dublincore.org/usage/terms/history/#rightsT-001
Nowy termin  Właściciel praw
Nazwa terminu: rightsHolder
URI: http://purl.org/dc/terms/rightsHolder
Etykieta: Właściciel praw
Definicja: Osoba lub instytucja mająca prawa do zasobu lub nimi
zarządzająca.
Rodzaj terminu: Property
Należy do zakresu: http://purl.org/dc/terms/Agent
Wersja: http://dublincore.org/usage/terms/history/#rightsHolder-002
Nowy termin: Licencja
Nazwa Terminu: License
URI: http://purl.org/dc/terms/license
Etykieta: Licencja
Definicja: Dokument prawny oficjalnie pozwalający na dysponowanie
danym
Rodzaj Terminu: Property
Uszczegóławia: http://purl.org/dc/elements/1.1/rights
Uszczegóławia: http://purl.org/dc/terms/rights
Należy do zakresu: http://purl.org/dc/terms/LicenseDocument
Wersja: http://dublincore.org/usage/terms/history/#license-002
Nowy termin: Prawa dostępu
Nazwa terminu: accessRights
URI: http://purl.org/dc/terms/accessRights
Etykieta: Prawa dostępu
Definicja: Informacje o tym, kto ma dostęp do zasobu lub wskazanie statusu bezpieczeństwa.
Komentarz: Prawa dostępu mogą zawierać informacje o dostępie lub jego ograniczeniach ze
względu na ochronę prywatności, bezpieczeństwo lub inne reguły.
Rodzaj terminu: Property
Uszczegóławia: http://purl.org/dc/elements/1.1/rights
Uszczegóławia: http://purl.org/dc/terms/rights
Należy do zakresu: http://purl.org/dc/terms/RightsStatement
Wersja: http://dublincore.org/usage/terms/history/#accessRights-002
ŚWIAT a Polska
Zobaczmy jak to wygląda na świecie!
Czy inni także uważają, że oznaczenia prawne są
potrzebne i jak to robią?
 Rights w zagranicznych bibliotekach
cyfrowych (projekty digitalizacyjne)
Wykorzystanie elementu  Rights :
" informacje o właścicielu praw;
" zasadach, trybach dostępu (np. ograniczeniach);
" odesłania do podstron informujących o polityce copyrightowej danego
projektu (instytucji, przepisów prawa danego kraju) dla kolekcji.
Element  Rights :
" powtarzalny  dla rozróżnienia poszczególnych informacji;
" wykorzystanie doprecyzowań (DCTerms);
"  etykietowanie (nazywanie) bywa całkowicie dowolne.
The Library of Congress
American Memory
 Kolekcyjne podejście:
Informacje o restrykacjach prawa autorskiego oraz
możliwości kopiowania i prywatnego wykorzystywania
znajdują się przy każdej z kolekcji (na oddzielnej
podstronie).
Np.: The Carl Van Vechten Photographs Collection.
The University of Washington Libraries'
Digital Initiatives Program
Metadata Implementation Group:
" Metadata Guidelines: for people who want to mount digital collections using
CONTENTdm software.
" Data Dictionaries (a.k.a. schemas, metadata application profiles or MAPS): metadata
elements, mappings to external schema, CONTENTdm database configuration
properties, and data formatting instructions for various digital projects.)
Metadata Guidelines : DC RIGHTS
" Oświadczenie o prawach autorskich lub innych, informacja o ograniczeniach związanych
z zasobami (lub odnośnik do tego oświadczenia).
" W niektórych projektach UW informacje o PA na stronie kolekcji bez powtarzania tej
informacji w metadanych dla każdego obiektu: (Restrictions:
http://content.lib.washington.edu/aipnw/copyrights.html - i link do podstrony:
Copyrights and Permissions Statements).
" Stosowanie znaków wodnych z informacją o prawach autorskich.
The University of Washington Libraries'
Digital Initiatives Program
DC Element: Prawa
Przykładowe nazwy pól:
* Rights
* Restrictions ( Copying, printing, or distributing this image
without the permission of the copyright holder is expressly
prohibited  Used with permission )
* Copyright
* Copyright Holder ( public domain ,  Rogers, Millard B.; Art
Image Library, University of Washington )
Zalecenia:
- forma zapisu: Nazwisko, Imię
- używanie kontrolowanych słowników:
- Library of Congress/National Authority File (LCAF)
- Union List of Artist Names (ULAN)
The Carolina Digital Library and Archives
North Carolina Maps Metadata Schema:
Copyright Information:  Information on the copyright holder, or a
public domain statement
Rights and Permissions:  This could be either a general statement
about reproducing or publishing the map image, a specific
statement about rights for an individual map, or simply a link to a
general statement about rights and permissions for all of the maps
in a certain collection
The Southern Oral History Program
Interview Database
Przykład użycia:
Restrictions: R. For research only. Not to be made available for
public dissemination.
Restrictions: No restrictions. Open to research.
Co z tych przykładów wynika dla nas?
1. Mamy do czynienia z wielością i różnorodnością zapisów;
2. Każdy kraj ma swoją kulturę i tradycję prawną;
3. Nie ma jasnych procedur sprawdzania statusu prawnego
materiałów cyfrowych;
4. Nie ma przyjętych jednolitych standardów zapisu tego statusu.
a więc
h) Pierwsze pytanie, jakie bibliotekarz musi sobie zadać, to jest
pytanie o to, jakiemu prawu autorskiemu podlega materiał,
który chce zamieścić w bibliotece cyfrowej: polskiemu,
niemieckiemu, amerykańskiemu?
i) Jeśli nie polskiemu, to czy znam prawo autorskie innego kraju
na tyle, by podejmować ryzykowne decyzje?
Status materiałów - generalnie
Generalnie mamy do czynienia z dwoma głównymi statusami materiałów:
1. albo są wolne od praw autorskich (Not Copyrighted)
2. albo podlegają prawu autorskiemu (Copyrighted)
Jeśli są wolne od praw, to ktoś musi to sprawdzić i oznaczyć w bibliotece
cyfrowej? Jak to zrobić?
Jeśli podlegają prawu autorskiemu, to trzeba będzie dać tę informację
użytkownikom? Jak to zrobić?
NOT COPYRIGHTED
Materiały wolne od praw autorskich
wchodzą do domeny publicznej
Co to jest pojęcie domena publiczna, czy jej definicja
istnieje w polskim prawie autorskim?
Definicja PD
Public domain
Do domeny publicznej należy materiał, który nie jest lub nie był chroniony przez prawa
własności intelektualnej. Zasoby tego typu są powszechnie dostępne i mogą być
swobodnie wykorzystane przez wszystkich. Domena Publiczna zawiera opublikowane
prace literackie i artystyczne, muzyczne i audiowizualne w odniesieniu do których
prawa autorskie wygasły oraz materiały, które zostały przypisane do domeny
publicznej przez prawo narodowe, gdzie wylicza się utwory nie objęte ochroną: surowe
dane, fakty czy liczby.
Definicja z projektu: EU-funded Project on
Economic and Social Impact of the Public Domain
O Domenie Publicznej słów kilka
Przepisy polskiego prawa autorskiego przerzucają na użytkowników koszt
ustalania stanu prawnego materiałów upublicznianych w sieci, każdy
użytkownik sam musi sobie radzić z problemem. Nie mamy ksiąg
wieczystych, gdzie jasno jest zapisany status prawny przedmiotu.
W przypadku bibliotek cyfrowych będzie musiał to zrobić bibliotekarz. Na
dodatek absolutnie nie będzie miał pewności, że jego ustaleń ktoś nie
zakwestionuje, może okazać się, że znajdzie się ktoś, czyje roszczenie
będzie zasadne.
To powoduje ogólną niepewność zarówno wśród użytkowników Internetu,
jak i bibliotekarzy.
Więcej informacji: Lektury: Domena publiczna - przepisy prawne. Opracowane przez Krzysztofa Siewicza na
rzecz projektu Wolne Lektury. Tryb dostępu: http://wiki.wolnepodreczniki.pl
/Lektury:Domena_publiczna_-_przepisy_prawne.
Pionierska decyzja?
Jeśli jednak podejmiemy decyzję, że zaczniemy używać pojęcia
domena publiczna, to musimy je zdefiniować
przynajmniej na własny użytek i przygotować styl zapisu w schemacie DC.
Musimy oznaczyć utwór z domeny
publicznej?
Jeżeli wpiszemy:
Prawa: Domena publiczna
Prawa dostępu: Dla wszystkich bez ograniczeń. Więcej... (http://)
odsyłamy użytkowników do wyjaśnień, co to pojęcie oznacza.
Ponieważ na razie nie mamy definicji DP w prawie polskim, to
posługujemy się jedynie potocznym objaśnieniem, które ma ułatwić
życie nam i użytkownikowi.
Wyjaśnienie rekomendowane
Domena publiczna obejmuje materiały nie objęte restrykcjami polskiego prawa autorskiego
lub co do których prawa te wygasły. Materiały, które trafiają do domeny publicznej są
własnością wspólną dostępną dla każdego do wykorzystania w swobodny sposób i w
dowolnym celu z poszanowaniem autorskich praw osobistych.
Do domeny publicznej należą zawsze materiały, których polskie prawo autorskie nie chroni:
akty normatywne lub ich urzędowe projekty, urzędowe dokumenty, materiały, znaki i
symbole, opublikowane opisy patentowe lub ochronne, proste informacje prasowe.
Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83 z
póz. zmian.) prawa majątkowe wygasają jeśli:
" twórcy, współtwórcy nie żyją od 70 lat,
" upłynęło 70 lat od daty pierwszego rozpowszechnienia utworu anonimowego,
" w odniesieniu do utworu audiowizualnego - od śmierci najpózniej zmarłej z
wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, operatora obrazu,
autora dialogów, kompozytora muzyki.
Wyjaśnienie to nie wyczerpuje wszystkich przypadków, które prawo autorskie opisuje. Trzeba
je analizować zawsze osobno w odniesieniu do każdego utworu.
Kalkulator  czyli jak sobie pomóc?
Co to jest kalkulator
Domeny Publicznej?
http://wiki.okfn.org/
PublicDomainCalculators
COPYRIGHTED
Materiały podlegają prawu autorskiemu.
Możemy je digitalizować, archiwizować i upubliczniać
tylko za zgodą autorów lub ich spadkobierców.
Zgoda taka zwykle jest udzielana stronie
zainteresowanej na podstawie licencji (umowy) w
formie pisemnej.
Musimy podjąć decyzję!
Czy przyjmujemy składnię i zapisy w polu PRAWA takie same dla
wszystkich bibliotek cyfrowych, czy dopuszczamy dowolność?*
Jakie zapisy możemy wprowadzić?
Licencja Creative Commons (lub skrót CC)
Licencja instytucjonalna (Licencja BN, Licencja UMK, Licencja BUW)
Co jeszcze& ?
Należy pamiętać, że każdy przypadek jest inny, czasem będzie to
wymagało indywidualnego zapisu. Może trzeba przyjąć wyjątki?
*Czy powinniśmy przyjąć zapis angielskojęzyczny dla użytkowników z zewnątrz?
Musimy podjąć decyzję!
Jaki to ma być zapis?
Czy piszemy wszystko w jednym polu : Prawa : Bednarek-Michalska,
Bożena ; by-sa 3.0 pl ; Creative Commons ; Więcej... (http://)
Czy rozbijamy zapis na kilka podpól?
Prawa: Nie wszystkie prawa zastrzeżone
Właściciel praw: Bednarek-Michalska, Bożena;
Licencja: Creative Commons ; by-sa 3.0 pl ;
Prawa dostępu: Dla wszystkich. Więcej...
http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/
Musimy podjąć decyzję!
Czy zapisujemy w jednym polu?
Prawa: Jabłoński, Aleksander ; Licencja instytucjonalna : Więcej... (http://)
Czy rozbijamy zapis na kilka pól?
Prawa: Wszystkie prawa zastrzeżone
Właściciel praw: Jabłoński, Aleksander;
Licencja: Licencja instytucjonalna
Prawa dostępu: Dla wszystkich w zakresie dozwolonego użytku. Więcej... (http://)
lub Dla zarejestrowanych w zakresie dozwolonego użytku. Więcej... (http://)
lub Dla studentów II roku po zalogowaniu w zakresie dozwolonego użytku. Więcej... (http://)
Polityka ogólna
Czasem, jak pokazują przykłady zagraniczne,
trzeba będzie wprowadzić zapisy ogólne dla całej biblioteki
cyfrowej oraz odrębne dla poszczególnych kolekcji, bo tego
będzie wymagał od nas np. darczyńca lub specyfika zbioru.
W związku z tym należy przeanalizować, które składowe
biblioteki cyfrowej podlegają ochronie:
1. Ochrona oprogramowania (system)
2. Ochrona bazy danych (pliki, metadane)
3. Ochrona praw autorskich (materiały)
4. Coś jeszcze???
Polityka ogólna
Ochrona baz danych w Polsce regulowana jest za pomocą dwóch
aktów prawnych:
Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994
(Dz. U 1994 Nr 24 poz. 83) wraz z pózniejszymi zmianami
(Dz. U. 2000 Nr 53 poz. 637, Dz. U. 2002 Nr 197 poz. 1662, Dz. U.
2003 Nr 166 poz. 1610 i Dz. U. 2004 Nr 91 poz. 869),
Ustawy o ochronie baz danych z dnia 27 lipca 2001 r (Dz. U. 2001
Nr 128, poz. 1402).
Rodzaje baz danych w świetle polskiego prawa:
bazy danych, które - w myśl Ustawy o prawie autorskim i prawach
pokrewnych - są utworami,
bazy danych, które nie są utworami i podlegają przepisom Ustawy o
ochronie baz danych.
Uwagi końcowe!
Nie będzie nam łatwo przygotować opisy związane z prawem dla
Polskich Bibliotek Cyfrowych, które w jasny sposób wyjaśniałyby
użytkownikom, jak zgodnie z prawem wolno im korzystać z kolekcji,
ponieważ prawo nie jest jednoznaczne i nie przystaje do nowej
rzeczywistości a my nie jesteśmy prawnikami.
RECEPTA:
b) zanalizować i nazwać problemy;
c) przygotować przykłady;
d) oddać je prawnikom do analizy.
Bożena Bednarek-Michalska, BG UMK
Joanna Potęga, BN


Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
Status prawny wierzyciela w polskim postępowaniu naprawczym
Status prawny wierzyciela w polskim postępowaniu naprawczym e book ebook demo
Firma status prawny
Biblioteki cyfrowe w Polsce Stan z roku 2006
Zastosowanie Web 2 0 w bibliotekach cyfrowych
Biblioteka cyfrowa w środowisku wirtualnym
Biblioteki cyfrowe
Symonides Status prawny i roszczenia do Arktyki oraz Bieguna Północnego

więcej podobnych podstron